“Kalayaan o kamatayan; kasarinlan o paglipol.“ ~Galiciano Apicable
Si Galicano Apacible Antonio del Castillo ay isang tanyag na manggagamot, diplomatiko, at makabayang Pilipino mula sa Balayan, Batangas. Kilala siya bilang pinsan ni Jose Rizal at isa sa mga naging haligi ng kilusang reporma sa Espanya.
Bilang isang estadista, siya ang nagsilbing unang pangulo ng samahang La Solidaridad at naging aktibo sa pulitika. Malaki ang kanyang naging kontribusyon sa paghubog ng kasarinlan ng Pilipinas sa ilalim ng iba’t ibang rehimeng kolonyal.
Quick Facts
- Full Legal Name: Galicano Apacible Antonio y del Castillo
- Commonly Known Names: Kanoy, Lanatan (Masonic name)
- Birth Date: June 25, 1864
- Death Date: March 2, 1949 (recorded by some sources as March 22, 1949)
- Nationality: Filipino
- Occupation(s): Physician, Politician, Diplomat, Propagandist
- Years Active: Late 19th Century to mid-20th Century
- Known for: Co-founding La Solidaridad and the Nacionalista Party
- Notable Works or Positions: First President of La Solidaridad, Governor of Batangas, Secretary of Agriculture and Natural Resources
Early Life and Education
Isinilang si Galicano noong June 25, 1864 sa Barangay Baldomero Pantoja, Balayan, Batangas. Siya ang pinakabata sa tatlong anak nina Don Vicente Apacible at Catalina Castillo. Ang pamilya Apacible ay kabilang sa mga nakaririwasang pamilya sa kanilang lalawigan. Sa edad na walo, natapos na niya ang kanyang preparatory course sa kanilang bayan.
Dahil walang mataas na paaralan sa Balayan, lumuwas siya sa Maynila upang mag-aral. Nag-enrol siya sa pribadong paaralan ni Benedicto Luna bago lumipat sa Colegio de San Juan de Letran. Habang nag-aaral, tumira siya sa isang paupahan sa Intramuros kasama ang kapatid na si Leon at pinsang si Jose Rizal. Dito siya nagsimulang mamulat sa mga isyung panlipunan sa ilalim ng pamumuno ni Rizal.
Nagpatuloy siya ng pag-aaral ng medisina sa Unibersidad de Santo Tomas. Subalit, nagkaroon siya ng alitan sa isang paring Dominiko dahil sa masamang trato sa mga Pilipino. Dahil sa pangyayaring ito, minabuti niyang ituloy ang pag-aaral sa Europa noong 1885. Natapos niya ang kanyang Licentiate in Medicine and Surgery sa University of Barcelona noong 1889.
Kumuha rin siya ng kanyang doktorado sa medisina sa Universidad Central de Madrid. Bukod sa pagiging matalino, si Galicano ay mahilig din sa musika at sining. Kilala siya bilang isang mahusay na manunugtog ng plauta sa kanilang student orchestra. Siya ay inilarawan bilang isang masunuring anak at dedikadong mag-aaral.
Rise to Prominence
Naging aktibo si Apacible sa mga kilusang pampulitika habang nasa Espanya mula 1885 hanggang 1889. Noong 1888, itinatag niya ang Asociacion Filipina Solidaridad sa Barcelona kung saan siya ang naging pangulo. Kasama niya rito sina Graciano Lopez Jaena bilang bise-presidente at Mariano Ponce bilang tesorero. Ang layunin ng grupo ay ipaalam sa Espanya ang mga pangangailangan ng Pilipinas.
Noong 1889, itinatag nila ang pahayagang La Solidaridad na nagsilbing tinig ng mga Pilipinong ilustrado. Bilang unang pangulo, pinangunahan niya ang paghingi ng mga reporma sa kolonyal na gobyerno. Ginamit niya ang simbolikong pangalang “Lanatan” nang sumapi siya sa Masonerya sa Espanya. Ang kanyang mga aktibidad ay naging dahilan upang paghinalaan siya ng subbersyon ng mga Kastila.
Sa kanyang pananatili sa Europa, madalas din siyang maglakbay sa Pransya upang magsanay sa mga ospital. Nakasama niya roon ang iba pang mga tanyag na Pilipino tulad nina Antonio Luna at T.H. Pardo de Tavera. Tinalakay nila ang mga paraan upang mapabuti ang kalagayan ng kanilang inang bayan. Ang mga karanasang ito ang nagpatatag sa kanyang paninindigan para sa kalayaan.
Major Contribution
Kontribusyong Pampulitika at Sibil
Matapos ang digmaan, naging isa siya sa mga tagapagtatag ng Partido Nacionalista noong 1906. Nagsilbi siya bilang Gobernador ng Batangas mula 1907 hanggang 1909. Bukod dito, naging representante rin siya ng unang distrito ng Batangas sa Philippine Assembly. Hawak niya ang posisyong ito mula 1909 hanggang 1916 bago itinalaga sa gabinete.
Serbisyong Publiko at Agrikultura
Siya ang hinirang na kauna-unahang Pilipinong Secretary of Agriculture and Natural Resources. Nanilbihan siya sa kagawarang ito mula 1917 hanggang 1921 sa ilalim ng pamahalaang Amerikano. Sa kanyang termino, nakatuon siya sa pagpapaunlad ng likas na yaman ng bansa. Nagbitiw lamang siya sa tungkulin noong 1922 dahil sa kanyang lumalalang karamdaman.
Diplomatikong Misyon
Bilang diplomatiko, ipinadala siya sa Estados Unidos noong 1899 upang makipag-usap sa pamahalaang Amerikano. Layunin niyang pigilan ang pagsakop ng Amerika sa Pilipinas sa pamamagitan ng negosasyon. Nagtungo rin siya sa Tokyo bilang espesyal na ahente para kumuha ng armas at bala. Doon ay nakipag-ugnayan siya sa mga tanyag na lider tulad nina Sun Yat Sen at Marquis Ito.
Philippine Revolution
Noong sumiklab ang rebolusyon noong 1896, nasa panganib ang buhay ni Apacible dahil sa pagiging Mason. Upang makaiwas sa pag-aresto, naglingkod siya bilang doktor sa barkong British na S.S. Zafire. Sa kalaunan, nanirahan siya sa Hong Kong at naging tagapayo ng Alto Consejo de los Revolucionarios. Siya ang naging tagapamahala ng Comite Central Filipino o Hong Kong Junta.
Kahit wala sa bansa, patuloy siyang kumilos para sa kapakanan ng rebolusyong Pilipino. Nakikipag-ugnayan siya kay Apolinario Mabini upang iulat ang kanyang mga ginagawa para sa kalayaan. Sinikap niyang makakuha ng internasyonal na pagkilala para sa Unang Republika ng Pilipinas. Bumalik lamang siya sa Maynila noong 1903 matapos ang Digmaang Pilipino-Amerikano.
Notable Life Stories
The Homesick Escape
Noong bata pa si Kanoy sa Maynila, tumira siya sa isang napakahigpit na kamag-anak. Dahil sa labis na pangungulila sa tahanan, tumakas siya at naglakad pauwi ng Balayan. Ibinalik siya ng kanyang ina sa Maynila ngunit inilipat na siya ng matitirhan.
The Musical Flutist
Habang nasa boarding house ni Antonio Rivera, sumapi si Galicano sa isang student orchestra. Mahusay siyang tumugtog ng plauta habang ang kanyang pinsang si Jose Rizal ay nagguguhit. Ang kanilang samahan ay naging daan sa pagbuo ng matibay na pagkakaibigan.
Secret Society of El Compañerismo
Kasama si Rizal, itinatag nila ang lihim na samahang El Compañerismo noong 1880. Layunin nito ang proteksyon ng mga estudyante at pagtuturo ng makabayang edukasyon. Ang mga aral na ito ang naging pundasyon ng kanyang pagiging makabayan.
To the American People
Noong 1900, sumulat siya ng isang madamdaming liham sa Toronto na pinamagatang “To the American People”. Kinuwestiyon niya ang moralidad ng pananakop ng Amerika sa Pilipinas. Ang liham na ito ay nailathala sa magasing The Public sa Canada.
Friendship with Sun Yat Sen
Sa kanyang misyon sa Japan, naging malapit na kaibigan ni Galicano ang rebolusyonaryong si Sun Yat Sen. Pareho silang lumalaban para sa kalayaan ng kani-kanilang bansa laban sa mga dayuhan. Ang ugnayang ito ay nagpakita ng kanyang husay sa diplomasya sa Asya.
Prompt Payment Policy
Itinuro ng kanyang ina, si Doña Catalina, ang kahalagahan ng pagbabayad ng utang nang maaga. Noong kinulang ng pondo si Galicano sa Hong Kong, agad na nagpadala ang kanyang ina ng bayad. Ang disiplinang ito ay dala-dala niya hanggang sa kanyang pagtanda.
Challenges
Dumanas ng matinding pag-uusig ang pamilya Apacible sa kamay ng mga Kastila noong huling bahagi ng 1800s. Ang kanyang kapatid na si Leon ay ipinatapon sa Lepanto habang si Rizal naman ay sa Dapitan. Dahil dito, napilitan si Galicano na manirahan sa ibang bansa upang makaiwas sa pagdakip. Ang pagkakahiwalay sa pamilya at bayan ay isang malaking sakripisyo para sa kanya.
Sa kanyang huling mga taon, nahaharap din siya sa mga hamong pangkalusugan. Noong 1944, naaksidente siya na naging dahilan ng kanyang panghihina. Pagdating ng 1947, tuluyan na siyang nabulag ngunit nanatiling malinaw ang kanyang pag-iisip. Pumanaw siya noong March 2, 1949 sa Ermita, Maynila dahil sa lobar pneumonia. Inilibing siya sa La Loma Cemetery at kalaunan ay inilipat sa Manila Memorial Park.
Controversies and Criticism
Masonic Accusations
Noong panahon ng mga Kastila, ang pagiging Freemason ay itinuturing na isang seryosong krimen. Si Apacible ay isang 33rd degree Mason na naging batayan ng gobyerno upang paghinalaan siya ng subbersyon. Bagama’t pilit siyang iniuugnay sa mga rebeldeng grupo, nanatili siyang tapat sa kanyang mga prinsipyo. Ang isyung ito ang nagtulak sa kanya na mag-abroad at magtrabaho sa Hong Kong.
Disillusionment with Leadership
Sa kanyang mga liham sa kapatid na si Leon, nagpahayag siya ng pagkadismaya sa takbo ng rebolusyonaryong gobyerno. Inilarawan niya ang ilang opisyal bilang “incompetent” at mabagal sa paggawa ng desisyon. Naniniwala siya na ang kapalaran ng bansa ay nakasalalay sa kalidad ng pamumuno. Ang kritisismo niyang ito ay nagpapakita ng kanyang mataas na pamantayan sa serbisyo publiko.
Moral Debate on US Takeover
Sa kanyang pananatili sa Canada at US, naging kontrobersyal ang kanyang pagkontra sa Treaty of Paris. Kinuwestiyon niya ang moralidad ng pagbebenta ng Espanya sa Pilipinas sa halagang 20 milyong dolyar. Maraming Amerikano ang hindi sumang-ayon sa kanya, ngunit nakuha niya ang suporta ng mga grupong anti-imperialist. Ang debateng ito ay nagpatuloy hanggang sa tuluyang masakop ng Amerika ang bansa.
Si Galicano Apacible Antonio y del Castillo ay isang tanyag na manggagamot, diplomatiko, at makabayang Pilipino mula sa Balayan, Batangas. Kilala siya bilang pinsan ni Jose Rizal at isa sa mga naging haligi ng kilusang reporma sa Espanya.
Bilang isang estadista, siya ang nagsilbing unang pangulo ng samahang La Solidaridad noong 1888. Naging malaki ang kanyang papel sa paghahanap ng internasyonal na pagkilala para sa kasarinlan ng Pilipinas.
Personal Life
Si Galicano ay ikinasal kay Concepcion Castillo ayon sa mga tala ng pamilya. Ang kanilang pag-iisang dibdib ay nagbunga ng isang anak na babae na nagngangalang Catalina. Ang pamilya nila ay nanatiling malapit sa isa’t isa sa kabila ng mga gulo.
Mahalaga rin ang papel ng kanyang ina, si Doña Catalina, sa paghubog ng kanyang karakter. Isang masunuring anak si Galicano na sumunod sa kagustuhan ng ina na kumuha ng medisina. Bagama’t mas gusto niya ang abogasya, nanaig ang kanyang paggalang sa payo ng kanyang magulang.
Naging malapit siyang kaibigan at tapat na katuwang ng kanyang pinsan na si Jose Rizal. Nanirahan sila sa iisang boarding house at sabay na nangarap para sa kalayaan ng bansa. Bukod kay Rizal, naging kaibigan din niya sina Sun Yat Sen at Apolinario Mabini.
Ang kanyang buhay pampamilya ay puno ng mga kuwento ng disiplina at pagmamahal sa bayan. Ang kanyang anak na si Catalina ay naging bahagi ng mahabang linya ng mga Apacible. Ang kanilang tahanan ay naging kanlungan ng mga bayani at sentro ng mga mahahalagang usapin.
Bilang isang tao, inilarawan siya bilang isang well-educated na manggagamot na may pusong makabayan. Mahilig siya sa sining at musika na nagbigay sa kanya ng balanseng pananaw sa buhay. Ang kanyang pagiging Mason ay nagpakita rin ng kanyang mga liberal na pilosopiya at paniniwala.
Later Years and Death
Matapos ang kanyang mahabang serbisyo sa gobyerno, nagbitiw siya sa tungkulin noong 1922. Ang dahilan ng kanyang pagreretiro ay ang lumalalang karamdaman at pangangailangan ng pahinga. Nagtungo siya sa Hong Kong ng pitong buwan at bumalik na mas malakas ang katawan.
Pumanaw si Galicano Apacible noong March 2, 1949 (ayon sa ibang tala ay March 22). Siya ay namatay sa Ermita, Maynila sa edad na 84 dahil sa sakit na lobar pneumonia. Inilibing siya sa La Loma Cemetery bago inilipat sa Manila Memorial Park.
Legacy and Historical Impact
Ang pangalang Galicano Apacible ay nananatiling simbolo ng dedikasyon at husay sa serbisyo publiko. Ang kanyang papel bilang unang pangulo ng La Solidaridad ay hindi malilimutan sa kasaysayan. Siya ang nagbigay ng unang direksyon sa kilusang reporma ng mga Pilipino sa ibang bansa.
May mga kalye sa Paco at U.P. Diliman na ipinangalan sa kanya bilang parangal. Ang kanyang bahay sa Taal ay ginawang Leon and Galicano Apacible Museum noong 1970s. Ipinapakita rito ang mga mahahalagang gamit at dokumento ng kanilang pamilya para sa susunod na henerasyon.
Timeline of Key Events
- 1864 – Isinilang sa Balayan, Batangas noong June 25.
- 1880 – Itinatag ang samahang “El Compañerismo” kasama si Jose Rizal.
- 1885 – Nagtungo sa Espanya upang ipagpatuloy ang pag-aaral ng medisina.
- 1888 – Naging unang pangulo ng Asociacion Filipina Solidaridad sa Barcelona.
- 1889 – Nakatapos ng medisina sa University of Barcelona at itinatag ang La Solidaridad.
- 1892 – Bumalik sa Pilipinas at nalaman ang pag-uusig sa kanyang pamilya.
- 1898 – Hinirang bilang pangulo ng Filipino Central Committee sa Hong Kong.
- 1899 – Ipinadala sa Estados Unidos para sa diplomatikong negosasyon.
- 1907 – Nahalal bilang Gobernador ng lalawigan ng Batangas.
- 1917 – Itinalaga bilang kauna-unahang Pilipinong Secretary of Agriculture.
- 1949 – Yumao sa Ermita, Maynila sa edad na 84 anyos.
Selected Works
- “To the American People” (1900) – Isang liham na humihingi ng katarungan at pagkilala sa kalayaan ng Pilipinas.
- La Solidaridad Articles – Ang kanyang mga sulat bilang kontribusyon sa pahayagan para sa mga reporma.
- Diplomatic Reports – Ang mga ulat niya kay Mabini tungkol sa mga hakbang para sa bansa sa abroad.
Awards and Honors
- Historical Marker (2003) – Inilagay ng National Historical Institute sa kanyang bayan sa Balayan.
- Leon and Galicano Apacible Museum – Ang kanilang tahanan sa Taal ay kinilala bilang isang national shrine.
- 1977 Stamp – Inilabas ang selyo na may kanyang larawan bilang pagkilala sa kanyang kabayanihan.
Legacy and Historical Assessment
Ayon sa mga istoryador, si Apacible ay isang “disinterested” na lingkod-bayan na hindi naghangad ng yaman. Ang kanyang mga liham kay Leon ay nagpapakita ng kanyang mataas na pamantayan sa gobyerno. Naniniwala siya na ang kapalaran ng bansa ay nakasalalay sa kalidad ng mga namumuno rito.
Binibigyang-diin ng mga pagsusuri ang kanyang husay sa diplomasya sa gitna ng matitinding pagsubok sa bansa. Bagama’t hindi siya palaging nasa gitna ng labanan, ang kanyang talino ay nagsilbing sandata. Siya ay nananatiling isa sa mga pinaka-respetadong pigura ng ating kasaysayan hanggang sa kasalukuyan.
Lesson for Today’s Generation
Ang buhay ni Galicano Apacible ay nagtuturo sa atin ng kahalagahan ng edukasyon at disiplina. Sa kabila ng pagiging mayaman, pinili niyang mag-aral nang mabuti upang makatulong sa kanyang kapwa. Ang kanyang pagiging doktor ay hindi hadlang upang maging isang mahusay na lingkod-bayan.
Ikalawa, ipinakita niya ang pagmamahal sa magulang sa pamamagitan ng pagiging isang masunuring anak. Sinunod niya ang kagustuhan ng kanyang ina na kumuha ng medisina sa halip na abogasya. Ang disiplinang itinuro sa kanya sa tahanan ay naging gabay niya sa kanyang buong karera.
Panghuli, ang kanyang paninindigan para sa bansa ay dapat tularan ng bagong henerasyon ng mga Pilipino. Hindi siya natakot na ipahayag ang katotohanan kahit na nasa panganib ang kanyang sariling kaligtasan. Ang kanyang buhay ay isang paalala na ang tunay na tagumpay ay matatagpuan sa pagsisilbi sa bayan.
Ang Museo nina Leon at Galicano Apacible sa Taal, Batangas ay patuloy na binibisita ng mga turista. Noong nakaraang mga taon, muling binigyang-diin ng National Historical Commission ang kanyang mga kontribusyon. Ang kanyang kwento ay bahagi na ngayon ng mga educational tours para sa mga kabataan.
Trivia Questions
- Saang bayan sa Batangas ipinanganak ang bayaning si Galicano Apacible? A. Taal B. Lipa C. Balayan D. Tanauan
- Ano ang tanyag na palayaw ni Galicano Apacible? A. Gali B. Kanoy C. Lican D. Apas
- Sinong pambansang bayani ang pinsan at kasama ni Galicano sa iisang boarding house? A. Andres Bonifacio B. Jose Rizal C. Apolinario Mabini D. Emilio Aguinaldo
- Anong instrumento ang mahusay na tinutugtog ni Galicano sa kanilang student orchestra? A. Gitara B. Violin C. Plauta D. Piyano
- Si Galicano ang naging unang pangulo ng anong samahan ng mga Pilipino sa Espanya? A. Katipunan B. La Solidaridad C. La Liga Filipina D. Magdalo
- Ano ang naging propesyon o trabaho ni Galicano Apacible? A. Sundalo B. Pintor C. Manggagamot D. Inhinyero
- Ano ang ginamit na lihim na pangalan ni Galicano sa samahang Masonerya? A. Lanatan B. Dimasalang C. Pingkian D. Laong Laan
- Anong lihim na samahan ang itinatag nina Galicano at Rizal noong sila ay mga estudyante pa lamang? A. El Filibusterismo B. El Compañerismo C. La Juventud D. Los Ilustrados
- Saang bansa nagsilbi si Galicano bilang pinuno ng Filipino Central Committee noong panahon ng rebolusyon? A. Japan B. Amerika C. Hong Kong D. Espanya
- Si Galicano ang kauna-unahang Pilipinong naging Kalihim ng anong kagawaran ng gobyerno? A. Edukasyon B. Agrikultura at Likas na Yaman C. Kalusugan D. Tanggulang Pambansa
- Anong sakit ang naging sanhi ng pagpanaw ni Galicano Apacible sa edad na 84? A. Tuberkulosis B. Lobar pneumonia C. Kanser D. Atake sa puso
- Saang sikat na sementeryo siya unang inilibing noong 1949? A. Manila Memorial Park B. Libingan ng mga Bayani C. La Loma Cemetery D. Manila North Cemetery
Sources
Alzona, E. (1971). Galicano Apacible: Profile of a Filipino patriot. Heirs of Galicano Apacible. https://catalog.hathitrust.org/Record/001152017
ASEF culture360. (n.d.). Leon and Galicano Apacible Museum, Philippines. https://culture360.asef.org/resources/leon-and-galicano-apacible-museum-philippines/
Buhay Batangas. (2018, June 18). Galicano Apacible’s heartfelt letter “To the American People” in 1900. https://www.buhaybatangas.com/2018/06/galicano-apacibles-heartfelt-letter-to.html
CulturEd: Philippine Cultural Education Online. (2015). Apacible, Galicano. National Commission for Culture and the Arts. https://philippineculturaleducation.com.ph/apacible-galicano/
FamilySearch. (n.d.). Galicano del Castillo Apacible (1864–1949). https://www.familysearch.org/tree/person/about/LV7T-RMF
Geni.com. (n.d.). Doctor Don Galicano Apacible Antonio y del Castillo (1864 – 1949). https://www.geni.com/people/Doctor-Don-Galicano-Apacible-Antonio-y-del-Castillo/6000000003051147040
Laya, J. (2021, October 25). An inside story: University Belt and dorm life, 1870s. Manila Bulletin. https://mb.com.ph/2021/10/25/an-inside-story-university-belt-and-dorm-life-1870s/
National Historical Commission of the Philippines. (n.d.). Galicano C. Apacible (1864–1949). https://registry.nhcp.gov.ph/item/galicano-c-apacible-1864-1949/
Philippine Center for Masonic Studies. (n.d.). Apacible, Luna and Arejola. http://www.philippinemasonry.org/apacible-luna-and-arejola.html
Piece of Information. (n.d.). Galicano Apacible. http://felipe-pieceofinformation.ucoz.com/publ/philippine_national_heroes/galicano_apacible/21-1-0-48
Pinoy Folk Tales. (2013, January 18). Filipino Martyr: LEON C. APACIBLE. https://pinoyfolktales.blogspot.com/2013/01/filipino-martyr-leon-c-apacible.html
Pluma. (2022). La Solidaridad. https://sites.google.com/view/plumaph/notable-works/la-solidaridad
Still Stampin’. (2023, June 25). Galicano Apacible. https://darthphilatelist.blogspot.com/2023/06/galicano-apacible.html
The Kahimyang Project. (n.d.). June 25, 1864; Galicano Apacible was born Balayan, Batangas. https://kahimyang.com/kauswagan/articles/1209/today-in-philippine-history-june-25-1864-galicano-apacible-was-born-in-balayan-batangas
Topical Philippines. (2011). People_ApacibleGalicano. http://www.topicalphilippines.com/People/ApacibleGalicano.html
Wikipedia. (n.d.). Galicano Apacible. https://en.wikipedia.org/wiki/Galicano_Apacible
Mga Tamang Sagot:
- C. 2. B. 3. B. 4. C. 5. B. 6. C. 7. A. 8. B. 9. C. 10. B. 11. B. 12. C.
More: https://pinas.news/manuel-tinio-pinaka-batang-heneral/
