Josefa Rizal: Tahimik na sakripisyo sakabila ng kapansanan

“Ang pagtubos ay nangangailangan ng kabutihan, ang kabutihan ay sakripisyo, at ang sakripisyo ay pag-ibig!“ ~Padre Florentino

Si Doña Josefa Realonda Alonso Rizal ay kilala sa palayaw na Panggoy. Siya ay isang dakilang Pilipinang Katipunera at rebolusyonaryo noong panahon ng Espanyol. Siya ay isinilang noong Marso 11, 1866 sa Calamba, Laguna, at pumanaw noong taong 1945 sa edad na 79. Bilang nakababatang kapatid ng ating pambansang bayani na si Dr. Jose Rizal, pinatunayan niya na ang kapansanan ay hindi hadlang sa kabayanihan.

Ipinanganak na may sakit na epilepsy, si Josefa ay dumanas ng matinding pisikal na hamon sa kanyang kabataan. Sa kabila nito, pinili niyang mag-alay ng kanyang buhay para sa kalayaan ng Pilipinas. Bilang unang pangulo ng sangay ng kababaihan ng Katipunan, siya ay naging tagapangalaga ng mga lihim na dokumento ng rebolusyon. Ang kanyang kontribusyon ay nag-iwan ng dakilang pamana sa kasaysayan ng ating bansa.

Quick Facts

• Full Legal Name: Josefa Realonda Alonso Rizal
• Commonly Known Names: Panggoy, Miss Josephine Rizal
• Birth Date: March 11, 1866 contested in some records as 1865
• Birth Place: Calamba, Laguna, Philippines
• Death Date: 1945 aged 79 or 80
• Death Place: Manila, Philippines buried in Los Baños, Laguna
• Nationality: Filipino
• Occupation(s): Revolutionary Leader, Officer of the Katipunan, Freemason
• Years Active: 1893–1898
• Known For: Serving as the President of the Women’s Section of the Katipunan and safeguarding revolutionary documents
• Notable Positions: President of the Women’s Section of the Katipunan, Member of Logia de Adopcion

Early Life and Education

Si Josefa Rizal ay lumaki sa isang masaya, disiplinado, at tanyag na pamilya sa bayan ng Calamba, Laguna. Siya ay ang ikasiyam na anak sa labing-isang magkakapatid nina Don Francisco Engracio Rizal Mercado at Doña Teodora Alonso Realonda y Quintos. Ang pamilya Rizal ay kabilang sa pangkat ng mga “principalia” o mga natatanging pamilya noong panahon ng Espanyol. Sila ay nag-uupa ng mga lupain mula sa mga paring Dominikano upang taltahin ang palay at mais.

Ang kanilang matibay na bahay na bato ay matatagpuan malapit sa plaza ng bayan. Sa likod ng bahay ay may malawak na bakuran kung saan sila ay masayang naglalaro noong bata. Gayunpaman, maagang nasaksihan ni Josefa ang panggigipit ng pamahalaang Kastila sa kanilang pamilya at mga kasama sa bukid. Ang mga karanasang ito ang humubog sa kanyang maagang kamalayan ukol sa kawalan ng hustisya.

Mula sa kanyang pagkabata, si Josefa ay dumanas ng matinding sakit na epilepsy o tisis. Ang pamilya Rizal ay nagbuhos ng labis na kalinga at pagmamahal sa kanya dahil sa kanyang kalagayan. Tinuruan siya ng kanyang ina na magbasa at magsulat sa maagang edad ng kanyang buhay. Naniniwala ang kanyang mga magulang na ang edukasyon ang pinakamahalagang pundasyon ng isang tao.

Bukod sa kanyang mga magulang, malaki ang naging impluwensya ng kanyang mga tiyuhin at nakatatandang kapatid. Tinuruan siya ng kanyang Tiyo Gregorio ng pagpapahalaga sa pagbasa at tamang disiplina sa pag-aaral. Ang kanyang kuya na si Paciano ay nagtanim naman sa kanya ng pagmamahal sa kalayaan at hustisya. Sa pamilyang ito, natutunan ni Josefa na maging matatag at mapanuri sa kanyang kapaligiran.

Bilang isang tao, si Josefa ay inilarawan bilang isang tahimik ngunit may matatag na kalooban. Sa kabila ng kanyang pisikal na kahinaan, taglay niya ang pambihirang talino at determinasyon. Hilig niya ang magbasa at mag-aral ng mga aralin sa wikang Ingles. Siya ay nanatiling mapagkumbaba at may malalim na pagmamahal sa kanyang pamilya at komunidad.

Rise to Prominence

Noong Hulyo 1893, sumapi si Josefa Rizal sa unang pambabaeng masonic lodge sa bansa. Ito ay ang “Logia de Adopcion o Wana Lodge” na itinatag ni Maria de los Rosario Ruel. Ginamit niya rito ang sagisag o masonic name na “Sumikat” upang ipahayag ang kanyang dedikasyon. Ang pagsali sa masonry ay naging daan upang mas mapalawak ang kanyang pakikibaka.

Kasabay nito, noong Hulyo 1893 din ay pormal na sumapi si Josefa sa lihim na samahan ng Katipunan. Siya ay kabilang sa original na dalawampu na babaeng kasapi nito. Kasama niya rito ang kanyang kapatid na si Trinidad at ang pamangkin na si Angelica Lopez. Ang pagsaping ito ay lubhang mapanganib dahil sa banta ng pagmamanman ng mga gwardya sibil.

Dahil sa kanyang pambihirang katapangan, nahalal si Josefa bilang Pangulo ng Sangay ng Kababaihan ng Katipunan. Siya ang nanguna sa mga seremonya ng inisasyon para sa mga bagong kasapi tulad ni Gregoria de Jesus. Ginamit niya ang kanyang posisyon upang pamunuan ang mga kababaihan sa pagsuporta sa rebolusyon. Ang kanyang pamumuno ay kinilala at iginalang ng buong samahan ng Katipunan.

Nakaharap niya ang matinding hamon dahil sa kanyang sakit na epilepsy at mahigpit na surveillance ng mga Kastila. Gayunpaman, hindi ito naging hadlang upang gampanan niya ang kanyang mga rebolusyonaryong tungkulin. Noong sumiklab ang Himagsikan ng 1896, naging mas mapanganib ang kanyang kalagayan bilang kapatid ng bayani. Sa kabila nito, nanatili siyang matatag sa pagtataguyod ng kalayaan ng bansa.

Major Contributions

Ang pinakamahalagang ambag ni Josefa ay ang kanyang pamumuno sa kababaihan ng Katipunan sa Maynila. Mula noong 1893, pinangasiwaan niya ang pagpapalawak ng lihim na sangay na ito ng rebolusyon. Naitaguyod niya ang aktibong pakikilahok o civic participation ng mga kababaihan sa laban para sa kalayaan. Ang kanyang pamumuno ay nagbigay ng sistematikong estruktura sa papel ng kababaihan sa kilusan.

Bilang pangulo, nagsilbi rin si Josefa bilang pangunahing tagapangalaga ng mga lihim na dokumento ng Katipunan. Inatasan niya sina Gregoria de Jesus at Marina Dizon bilang mga tagatago ng mahahalagang kasulatan ng samahan. Ang kanyang mahigpit na pangangasiwa ay nakatulong upang mapanatili ang lihim na operasyon ng kilusan. Ang kontribusyong ito ay nagligtas sa maraming kasapi mula sa tiyak na kamatayan.

Sa aspetong rebolusyonaryo, pinamunuan niya ang mga taktikang pangkultura upang linlangin ang mga nagpapatrolyang gwardya sibil. Tuwing may lihim na pagpupulong, ang mga kababaihan ay kumakanta at sumasayaw upang isiping may karaniwang salu-salo. Ang gawaing ito ay nagbigay-daan upang makatakas nang ligtas ang mga lalaking kasapi ng Katipunan. Ito ay naging patunay ng kanyang matalinong pamamaraan sa counter-intelligence.

Philippine Revolution

Noong sumiklab ang Himagsikan noong 1896, naging kritikal ang kanyang papel sa pagpapanatili ng lihim na ugnayan. Kahit na binitay ang kanyang kapatid na si Jose Rizal, nagpatuloy si Josefa sa kanyang pakikibaka. Siya ay nagsilbing tagapamagitan at tagadala ng mga rebolusyonaryong mensahe sa iba’t ibang panig ng Luzon. Ang kanyang katapangan ay naging inspirasyon sa mga sundalong Pilipino sa larangan.

Bukod dito, tinulungan niya ang kanyang pamilya na harapin ang panggigipit ng pamahalaang kolonyal sa Calamba. Nakipagtulungan siya sa kanyang kapatid na si Trinidad upang protektahan ang kanilang mga ari-arian. Ipinakita niya na ang bawat pamilya ay may malaking papel na ginagampanan sa kalayaan ng bansa. Ang kanyang dedikasyon sa himagsikan ay nag-iwan ng permanenteng marka sa ating kasaysayan.

Notable Life Stories

Ang Pagsulat sa Wikang Ingles

Noong Oktubre 26, 1893, nakatanggap si Josefa ng isang pambihirang sulat mula kay Dr. Jose Rizal. Ang sulat na ito ay nakasulat sa Ingles at tinawag siyang “Miss Josephine Rizal”. Pinuri siya ng bayani dahil sa kanyang halos perpektong pag-aaral at pag-master sa wikang Ingles. Pinuna lamang ni Jose ang kanyang bahagyang pagkalito sa paggamit ng ‘they are’ at ‘there’. Nagpadala rin si Jose ng 20 pesos, kung saan ang 10 pesos ay para sa loterya. Ang kwentong ito ay nagpakita ng pambihirang talino ni Josefa noong panahon na iyon.

Ang Lihim na Pag-ibig ng Isang Katipunera (The Silent Affection)

May isang kwento ng pag-ibig sa puso ni Josefa na hindi kailanman naisakatuparan sa kanyang buhay. May isang lalaki siyang tahimik na hinahangaan sa tuwing may pagtitipon ang kanilang pamilya. Hinahangaan niya ang kabaitan, talino, at ang paraan ng pagsasalita nito ukol sa hinaharap ng bayan. Subalit, dahil sa kanyang sakit na epilepsy, pinili niyang manahimik upang hindi maging pabigat. Natakot siya na baka kaawaan lamang siya nito kapag nakita ang kanyang seizure. Pumanaw ang lalaki nang hindi kailanman nalaman ang lihim na pag-ibig sa puso ng dalaga.

Ang Taktika ng Kantahan at Sayawan (The Dancing Sentinels)

Isa sa mga pinaka-tanyag na taktikang ginamit ni Josefa ay ang paggamit ng sining bilang panlilinlang. Sa mga gabi ng lihim na pagpupulong nina Andres Bonifacio, si Josefa ay nangunguna sa pagkanta. Sila ay masayang sumasayaw upang isipin ng mga gwardya sibil na walang masamang balak sa loob. Ang taktikang ito ay naging matagumpay upang makatakas at makaiwas sa pagdakip ang mga kasapi. Ito ay naging patunay ng kanyang matatag at malikhaing kalooban sa gitna ng panganib.

Ang Tagapangalaga ng Lihim ng Katipunan

Bilang Pangulo ng Sangay ng Kababaihan, may malaking tiwala sa kanya ang pamunuan ng Katipunan. Siya ang personal na nag-atas kina Gregoria de Jesus at Marina Dizon na magtago ng mga kasulatan. Sa kanyang pamamahala, walang dokumento ang nabunyag o nahulog sa kamay ng mga Espanyol. Ang kanyang disiplina sa pagpapanatili ng seguridad ay naging susi sa kaligtasan ng samahan. Ito ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isang mahusay na lider.

Ang Huling Hantungan sa Los Baños

Nang pumanaw si Josefa noong 1945 sa edad na 80, una siyang inilibing sa Manila North Cemetery. Subalit, sa paglipas ng panahon, ang kanyang mga labi ay inilipat sa Los Baños, Laguna. Siya ay inilibing sa puntod ng kanyang pinakamamahal na kapatid na si Paciano Rizal. Kasama rin sa puntod na ito ang mga labi ng kanyang mga kapatid na sina Trinidad at Narcisa. Ang huling hantunang ito ay sumasagisag sa kanilang walang-hanggang pagkakaisa para sa kalayaan.

Challenges

Ang pinakamalaking hamon na hinarap ni Josefa sa kanyang buong buhay ay ang sakit na epilepsy. Noong panahong iyon, ang sakit na ito ay hindi pa lubos na nauunawaan ng mga tao. Dahil dito, dumanas siya ng diskriminasyon at marami ang naniwalang hindi siya magkakaroon ng silbi. Gayunpaman, hinarap niya ang karamdamang ito nang may pambihirang lakas ng loob at katatagan. Hindi niya hinayaang maging hadlang ang kanyang epilepsy upang makatulong sa kanyang kapwa.

Bukod sa pisikal na hamon, dumanas din ang kanyang pamilya ng matinding pag-uusig mula sa mga Kastila. Ang pamilya Rizal ay patuloy na binantayan, inusig, at pinatalsik mula sa kanilang mga tahanan sa Calamba. Ang kanyang ina na si Doña Teodora ay wrongfully imprisoned nang dalawang beses sa Santa Cruz. Ang kanyang mga kapatid at bayaw ay ipinatapon at pinagkaitan ng maayos na libing. Ang mga sunod-sunod na trahedyang ito ay nagdulot ng matinding hirap sa kanilang pamilya.

Sa kabila ng mga hamong ito, nagtagumpay si Josefa na manatiling tapat sa kanyang mga prinsipyo. Kinailangan niyang magsakripisyo ng pananalapi upang suportahan ang pag-aaral ng kanyang kapatid na si Jose sa Europa. Pagkatapos ng pagbitay kay Jose noong 1896, dumanas siya ng matinding kalungkutan at pangungulila. Ngunit sa huli, ang kanyang tagumpay ay nakita sa kalayaan ng bansang kanyang ipinaglaban.

Controversies and Criticism

Isa sa mga pangunahing usapin o kontrobersya sa kanyang talambuhay ay ang eksaktong taon ng kanyang kapanganakan. Sa ilang opisyal na dokumento at talaan ng pamilya, nakasaad na siya ay isinilang noong taong 1865. Gayunpaman, sa iba namang pagsasaliksik tulad ng FamilySearch, nakatala ang kanyang kapanganakan noong Marso 11, 1866. Ang pagkakaibang ito sa mga petsa ay nananatiling paksa ng talakayan sa mga istoryador. Walang tiyak na resolusyon ukol dito dahil marami sa mga lumang dokumento ay nasunog sa simbahan noong 1862.

Ang isa pang kontrobersya ay ang pagkakakilanlan ng lalaking kanyang lihim na inibig sa kanyang kabataan. Ayon sa akda ni Joel Lopez, may isang lalaki siyang inibig nang tahimik ngunit pinili niyang ilihim ito. Walang binanggit na pangalan ang mga opisyal na tala ukol sa lalaking ito. Dahil dito, may ilang iskolar na nag-aalinlangan sa katotohanan ng kwentong ito. Naniniwala ang iba na maaaring ito ay bahagi lamang ng romantikong naratibo ukol sa pamilya Rizal.

Mayroon ding talakayan ukol sa eksaktong bilang ng mga unang kababaihang tinanggap sa lihim na Katipunan. Sa ilang mga video transcript, binabanggit na si Josefa ay kabilang sa unang dalawampu na babaeng sumapi. Ngunit sa mga artikulo ni Jensen DG. Mañebog, nakatala na siya ay isa sa unang dalawampu’t siyam na babae. Ang pagkakaibang ito sa bilang ay nagpapakita ng kakulangan sa mga nakaligtas na dokumento. Sa kabila ng mga debateng ito, sumasang-ayon ang lahat na siya ay gumanap ng mahalagang papel bilang unang pangulo.

More: Jose Rizal: Kabayanihan, Pag-ibig, at Sakripisyo

Personal Life

Si Josefa Rizal ay hindi kailanman nag-asawa sa kanyang buong buhay. Siya ay pormal na pumanaw bilang isang matandang dalaga o spinster. Dahil dito, wala siyang naging asawa, anak, o direktang mga taga-pagmana ng kanyang pangalan. Sa kabila nito, ibinuhos niya ang kanyang pagmamahal sa kanyang malaking pamilya at sa bayan.

Ang kanyang pamilya ay ang kanyang naging pangunahing sandigan at gabay. Kasama ang kanyang kapatid na si Trinidad, sila ay nanirahan sa iisang tahanan. Sila ay nagdamayan at nagtulungan sa mga hirap at ginhawa ng buhay. Lubos din ang naging pagmamahal sa kanya ng kanyang mga magulang at mga kapatid.

May isang lihim na kwento ng pag-ibig sa puso ni Josefa na hindi naging marangya. Hinangaan niya nang tahimik ang isang lalaki na madalas bumisita sa kanilang pamilya. Labis niyang nagustuhan ang kabaitan, talino, at pananaw nito ukol sa kalayaan ng Pilipinas. Subalit, pinili niyang ilihim ang damdaming ito dahil sa takot na maging pabigat.

Nangamba si Josefa na kaawaan lamang siya kapag nasaksihan nito ang kanyang seizure o epilepsy. Dahil sa sakit na ito, pinili niyang manahimik at hindi magpahayag ng pag-ibig. Pumanaw ang lalaki nang hindi nalalaman ang tapat na pagmamahal sa puso ng dalaga. Ipinakita nito ang kanyang pambihirang sakripisyo para sa kapakanan ng iba.

Bukod sa pamilya, naging mahalaga rin ang kanyang mga kaibigan sa rebolusyon. Kabilang sa kanyang mga malapit na kasama sina Gregoria de Jesus at Marina Dizon. Kasama rin niya ang pamangkin na si Angelica Lopez sa pakikibaka sa Katipunan. Sila ay nagbuklod upang itaguyod ang lihim na adhikain ng samahan.

Sa aspeto ng pananampalataya, si Josefa ay lumaki sa isang debotong Katolikong pamilya. Subalit, ang kanyang pagsapi sa Logia de Adopcion ay nagpapakita ng kanyang progresibong kaisipan. Ginamit niya ang masonic name na “Sumikat” bilang simbolo ng kanyang bagong pananaw. Ang masonic lodge na ito ay nakatulong sa pagbuo ng kanyang matatag na pilosopiya.

Later Years and Death

Matapos ang rebolusyon, dumanas si Josefa ng mahabang panahon ng kapayapaan at pagtanda. Nanatili siyang matatag sa kabila ng kanyang patuloy na karamdaman na epilepsy. Noong taong 1945, pumanaw si Josefa Rizal sa edad na 80 bilang isang matandang dalaga. Ang kanyang pagpanaw ay naganap sa gitna ng pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Sa simula, ang kanyang mga labi ay inilibing sa Manila North Cemetery. Partikular na inilagay siya sa musoleo ng pamilya Rizal. Gayunpaman, ang kanyang mga labi ay inilipat kalaunan sa Los Baños, Laguna. Inilagay ang kanyang labi sa puntod ng kanyang kuya na si Paciano Rizal.

Kasama rin sa puntod na ito ang labi ng kanyang mga kapatid na sina Trinidad at Narcisa. Ang huling hantunang ito ay sumasagisag sa kanilang walang-hanggang pagkakaisa. Ang kanilang pamilya ay nanatiling magkasama sa huling sandali ng kanilang kasaysayan. Ito ay patunay ng kanilang dakilang pagmamahal sa isa’t isa at sa bayan.

Legacy and Historical Impact

Ang pamana ni Josefa Rizal ay nag-iwan ng malalim na marka sa ating kasaysayan. Binasag niya ang maling pananaw ng lipunan ukol sa mga kababaihan at may kapansanan. Ipinakita niya na ang epilepsy ay hindi hadlang sa paglilingkod sa bayan. Dahil dito, siya ay kinikilala ngayon bilang isang pambihirang rebolusyonaryong lider.

Sa kasalukuyan, si Josefa ay pinararangalan bilang isa sa mga “Dakilang Juana” ng bansa. Ang kanyang kwento ay madalas na ibinabahagi tuwing National Women’s Month. Nilalayon ng mga kilusan na panatilihing buhay ang kanyang alaala para sa kabataan. Ang kanyang buhay ay nagbibigay ng inspirasyon sa modernong pakikibaka para sa pantay na karapatan.

Walang partikular na malalaking monumento na nakapangalan sa kanya tulad ng kanyang kapatid na si Jose. Gayunpaman, ang kanyang pangalan ay nakatala sa kasaysayan ng Katipunan. Siya ay nananatiling simbolo ng tahimik ngunit matatag na kabayanihan. Ang kanyang ambag sa kalayaan ay patuloy na pinahahalagahan ng mga istoryador.

Timeline of Key Events

• March 11, 1866 – Isinilang si Josefa Rizal sa bayan ng Calamba, Laguna.
• 1872 – Nasaksihan niya ang pag-aresto at pagpapahirap sa kanyang inang si Doña Teodora.
• May 1882 – Umalis ang kanyang kuya na si Jose Rizal patungong Europa upang mag-aral.
• July 1893 – Pormal na sumapi si Josefa sa Logia de Adopcion at sa samahang Katipunan.
• October 26, 1893 – Nakatanggap siya ng liham sa wikang Ingles mula kay Dr. Jose Rizal.
• December 30, 1896 – Binitay si Jose Rizal sa Bagumbayan, na nagdulot ng matinding dusa sa pamilya.
• 1945 – Pumanaw si Josefa Rizal sa edad na 80 bilang isang matandang dalaga.

Selected Works

Bagama’t walang isinulat na mga nobela, ang mga liham ni Josefa ay nagpakita ng kanyang pambihirang talino. Ginamit niya ang wikang Ingles sa kanyang mga sulat upang mapalawak ang kanyang komunikasyon. Bukod dito, ang kanyang mahusay na pag-iingat sa mga dokumento ng Katipunan ay nakatulong sa rebolusyon. Ang mga gawaing ito ay nagligtas sa maraming rebolusyonaryo mula sa panganib.

Awards and Honors

Si Josefa Rizal ay pormal na kinikilala bilang isang “Dakilang Juana” ng pamahalaan. Ang parangal na ito ay ibinibigay tuwing National Women’s Month upang kilalanin ang mga natatanging kababaihan. Ang kanyang kabayanihan ay patuloy ding ipinagdiriwang ng High School Philippine History Movement. Ang pagkilalang ito ay nagpapanatili ng kanyang pangalan sa puso ng bawat Pilipino.

Historical Assessment

Ayon sa mga modernong istoryador, si Josefa Rizal ay isang pambihirang simbolo ng katatagan. Ang kanyang pamumuno sa sangay ng kababaihan ay nagpapakita ng mahalagang papel ng babae sa rebolusyon. Sa kabila ng kanyang epilepsy, pinatunayan niya na ang pisikal na karamdaman ay hindi hadlang sa pagkilos. Sinasalamin ng kanyang buhay ang kolektibong sakripisyo ng pamilya Rizal para sa bayan.

Ipinakita rin ng mga pagsasaliksik na ang kanyang tahimik na gawa ay may malaking epekto. Ang kanyang pamamahala sa counter-intelligence ay naging susi sa kaligtasan ng mga Katipunero. Binago ni Josefa ang tradisyunal na tingin ng lipunan sa kakayahan ng mga kababaihan. Sa pangkalahatan, siya ay nananatiling isang dakilang haligi ng ating pambansang kasaysayan.

Lesson for Today’s Generation

Ang buhay ni Josefa Rizal ay nagtuturo sa atin na ang kapansanan ay hindi hadlang sa tagumpay. Sa kabila ng kanyang epilepsy, pinili niyang maging kapaki-pakinabang sa lipunan. Ipinakita nito na ang tunay na lakas ay nagmumula sa ating determinasyon at pagmamahal sa kapwa. Ang bawat isa sa atin ay may kakayahang mag-ambag sa pag-unlad ng ating bansa.

Nailalarawan din sa kanyang kwento ang halaga ng tahimik at tapat na pagsisilbi. Hindi kinakailangang humawak ng armas o maging sikat upang maging isang bayani. Ang pagtupad sa ating mga tungkulin nang may katapatan ay sapat na upang makatulong sa bayan. Ang kanyang simpleng pag-iingat sa mga lihim ay nagligtas ng maraming buhay.

Isinulong din ni Josefa ang kahalagahan ng edukasyon at patuloy na pag-aaral. Ang kanyang pagsisikap na matuto ng wikang Ingles ay nagpapakita ng pambihirang kakayahan. Dapat nating gamitin ang ating talino at kasanayan para sa kabutihan ng mas nakararami. Ang kanyang dakilang pamana ay isang hamon sa atin na patuloy na lumaban para sa kalayaan.

Sa kasalukuyan, patuloy ang mga programa ng iba’t ibang sektor upang parangalan si Josefa Rizal. Ang High School Philippine History Movement ay naglunsad ng mga kampanya sa social media ukol sa kanya. Ang mga aktibidad na ito ay naglalayong ibalik ang pag-aaral ng kanyang talambuhay sa mga paaralan. Sa pamamagitan nito, mas maraming mag-aaral ang nakatutuklas sa kanyang pambihirang kwento.

Bukod dito, ang mga pagdiriwang ng National Women’s Month ay nagtatampok sa kanyang kabayanihan. Ang kanyang naging puntod sa Los Baños ay binibisita rin ng mga mag-aaral at istoryador. Ang mga kaganapang ito ay nagpapatunay na ang kanyang pamana ay nananatiling buhay sa kasalukuyang henerasyon.