Candido Iban: Pinuno ng Katipunan sa Visayas

“Wala nang hihigit pang kadakilaan sa pag-aalay ng buhay sa bayan.“ ~Candido Iban

Si Candido Iban ay isang kilalang rebolusyonaryong Pilipino na ipinanganak sa Lilo-an, Malinao, Aklan. Siya ay naging isa sa mga pinuno ng Katipunan sa Visayas noong panahon ng Himagsikang Filipino. Siya rin ay tanyag bilang isa sa “Labinsiyam na Martir ng Aklan”.

Kilala rin siya bilang unang Overseas Filipino Worker (OFW) mula sa kanyang bayan. Ginamit niya ang kanyang napanalunan sa loterya sa Australia upang pondohan ang imprenta ng Katipunan. Dahil dito, nailathala ang pahayagang Kalayaan na nagpalawak sa rebolusyon.

Quick Facts

Full Legal Name: Candido Iban also cited as Candido I. Iban)\
Commonly Known Names: Candido Iban
Birth Details: October 3, 1863 contested as October 1, 1863 in Barrio Lilo-an, Malinao, Capiz now Aklan, Philippines
Death Details: March 23, 1897 in Kalibo, Capiz now Aklan, Philippines
Nationality: Filipino
Occupation(s): Pearl diver, sugarcane laborer, revolutionary leader, Katipunero
Years Active: Late 19th century specifically active in Australia and Philippines from 1890 to 1897
Known For: Funding the Katipunan’s first printing press, co-founding the Katipunan branch in Visayas, and being one of the Nineteen Martyrs of Aklan
Notable Works or Positions: Second-in-command of the Visayas Katipunan branch, donor of the Kalayaan printing press

Early Life and Education

Isinilang si Candido Iban noong Oktubre 3, 1863 sa Barrio Lilo-an, Malinao, Capiz. Noong panahong iyon, ang Aklan ay bahagi pa lamang ng mas malawak na lalawigan ng Capiz. Siya ay pang-apat na anak nina Florentino Iban at Maria Irruegas na kapwa mga magsasaka.

Lumaki si Candido sa isang mahirap na pamilya sa kabukiran ng Lilo-an. Ang buhay sa kanilang barrio ay nakatali sa pagsasaka ng palay at niyog. Dahil sa sistemang piyudal, ang kanyang pamilya ay nagtrabaho lamang bilang mga kasama o tenant.

Labis na limitado ang edukasyon para sa mga batang may mahirap na estado sa buhay. Walang mga pampublikong paaralan sa mga barrio noong panahon ng pamamahala ng mga Espanyol. Pumasok siya sa paaralang parokyal o parochial school ng Malinao para sa kanyang panimulang edukasyon.

Nakatuon lamang sa relihiyon ang pagtuturo sa mga parochial school noong panahong iyon. Tinuruan ang mga bata na magdasal, sumunod sa simbahan, at tanggapin ang kanilang kahirapan. Bagama’t walang mataas na antas ng pormal na edukasyon, si Candido ay nagpakita ng malaking katatagan.

Bilang isang tao, si Candido ay kilala sa pagkakaroon ng likas na hilig sa pakikipagsapalaran. Siya ay may matatag, matapang, at mapagmasid na personalidad na nalinang sa kanyang kapaligiran. Mayroon din siyang ugali na hindi madaling sumuko sa kabila ng matitinding pisikal na hirap.

Rise to Prominence

Upang makatulong sa kanyang mahirap na pamilya, nagpasya si Candido na lisanin ang Malinao. Una siyang naglakbay patungong Iloilo at Negros upang maghanap ng disenteng trabaho. Nagtrabaho siya bilang isang sacada o laborer sa mga taniman ng tubo sa Negros.

Ang mahirap na karanasan sa Negros ang bumasag sa kanyang sikolohikal na ugnayan sa sariling bayan. Nalaman niya na kaya niyang mamuhay sa mga banyagang lugar kasama ang iba pang manggagawa. Gayunpaman, hindi sapat ang sahod sa tubuhan upang maiahon ang kanyang pamilya sa kahirapan.

Naglakbay si Candido patungong Australia matapos mabalitaan ang magandang oportunidad sa industriya ng perlas. Kasama niya rito ang kanyang matalik na kaibigan na si Francisco del Castillo. Sila ay nagtrabaho bilang mga pearl diver o maninisid ng perlas sa hilagang Australia.

Ang kanilang matagumpay na trabaho ay naglagay sa kanila sa pangkat ng mga tinaguriang “Manila Men”. Ito ang naging dahilan upang kilalanin si Candido bilang kauna-unahang OFW mula sa Aklan. Ang mapanganib na trabahong ito ay nagpatatag sa kanyang katawan at nagpalawak sa kanyang kaisipan.

Major Contribution

Noong taong 1894, si Candido at si Francisco ay mapalad na nanalo sa loterya sa Australia. Nakakuha sila ng premyo na nagkakahalaga ng 1,000 piso na napakalaking halaga noong panahong iyon. Sa kanilang paglalakbay pauwi sa Pilipinas noong 1895, nakatagpo nila sa barko si Procopio Bonifacio.

Nahikayat ni Procopio ang dalawa na sumapi sa rebolusyonaryong samahan na Katipunan noong 1895. Noong panahong iyon, walang sapat na pondo ang Katipunan upang makabili ng sariling printing press. Nais nina Andres Bonifacio na magpalathala ng pahayagan upang maparami ang mga kasapi ng samahan.

Upang malutas ang problemang ito, buong-pusong inilaan nina Candido at Francisco ang kanilang pondo. Nag-donate sila ng 400 piso upang mabili ang lumang printing press mula sa Bazar El Cisne. Ang press na ito ay lihim na inilagay sa iba’t ibang bahay upang hindi matuklasan ng mga Espanyol.

Ginamit ang imprentang ito upang ilathala ang pahayagang Kalayaan noong Enero o Marso ng taong 1896. Ang pahayagang ito ay nagsilbing napakalakas na instrumento sa pagre-recruit ng mga bagong miyembro. Dahil dito, ang kasapian ng Katipunan ay lumago mula 300 patungong 30,000 bago ito natuklasan.

Philippine Revolution

Dahil sa kanilang tagumpay sa Maynila, inatasan sila ni Andres Bonifacio ng isang bagong misyon. Pinabalik sila sa Aklan noong Enero 1897 upang itatag ang unang sangay ng Katipunan sa Visayas. Si Francisco del Castillo ay ginawang heneral, habang si Candido ang nagsilbing kanyang pangalawang pinuno.

Pinili nila ang Lilo-an sa Malinao tapos ang kanilang bahay ay nagsilbing base militar ng kilusang rebolusyonaryo. Ginamit nila ang natitirang pera sa loterya upang pondohan ang mga rebolusyonaryong operasyon sa lugar. Bumili rin sila ng maliit na bangkang pangingisda upang lihim na maghatid ng mga mensahe at armas.

Matagumpay nilang narekrut ang daan-daang kalalakihan mula sa mga bayan ng Kalibo, Malinao, at New Washington. Ginamit nila ang ritwal ng Sandugo o blood compact upang pag-isahin ang mga Katipunero sa Panay. Dahil dito, ang Aklan ang naging kauna-unahang lugar sa labas ng Luzon na sumanib sa rebolusyon.

Himagsikan at ang Trahedya sa Kalibo

Noong Marso 17, 1897, pinangunahan ni Heneral Francisco del Castillo ang pagsalakay sa bayan ng Kalibo. Si Candido ay nakatakda sanang sumama sa kanya ngunit nadakip siya habang nasa daan. Siya ay dinala at ipinid sa piitan ng bayan ng Lezo.

Matapos mapatay si del Castillo sa labanan, nagpalabas ang pamahalaang Espanyol ng huwad na amnestiya. Ang mga sumukong Katipunero, kabilang si Candido at ang kanyang kapatid na si Benito, ay dinakip. Sila ay pinahirapan nang husto sa loob ng madilim na kulungan sa Kalibo. Noong madaling-araw ng Marso 23, 1897, labinsiyam sa kanila ang sabay-sabay na binaril ng firing squad.

Notable Life Stories

Ang Pagkapanalo sa Loterya sa Australia

Noong taong 1894, si Candido ay maswerteng nanalo sa loterya sa Australia ng halagang 1,000 piso. Ang perang ito ay katumbas ng maraming taon ng sahod ng isang ordinaryong manggagawa. Sa halip na gamitin ito para sa sariling yaman, pinili niyang iuwi ito sa Pilipinas.

Lihim na Pagpupulong sa mga Guweba ng Montalban

Upang pormal na sumapi sa kilusan, dinala si Candido sa mga lihim na guweba ng Montalban. Doon niya isinagawa ang ritwal ng Pacto de Sangre gamit ang sariling dugo bilang lagda. Ang karanasang ito ang nagpatibay sa kanyang sumpa na ipaglaban ang kalayaan ng bansa.

Bazar El Cisne at ang Lihim na Imprenta

Ginamit nina Candido ang 400 piso mula sa loterya upang bilhin ang imprenta sa Bazar El Cisne. Ang lumang imprentang ito ay kulang sa mga titik tulad ng “k” at “w”. Gayunpaman, ito ang nagbago sa kapalaran ng Katipunan sa pamamagitan ng pag-print ng Kalayaan.

Ang Baloto at ang Lihim na Transportasyon

Bumili nina Candido at Francisco ng isang baloto o maliit na bangka para sa kanilang pangingisda. Sa likod ng kanilang kunwaring trabaho, ginamit nila ito sa pagdadala ng mga armas at mensahe. Ang bangkang ito ang nag-ugnay sa mga coastal towns ng Aklan para sa rebolusyon.

Pagkakaibang-Karanasan ng mga “Manila Men”

Bilang isang pearl diver sa Australia, si Candido ay tinawag na isa sa mga “Manila Men”. Doon ay naranasan niya ang kalayaan mula sa mapang-aping pamamahala ng mga prayle sa Pilipinas. Ang karanasan sa ibang bansa ang nagbukas ng kanyang isip sa tunay na kahulugan ng kalayaan.

Challenges

Maagang hinarap ni Candido ang matinding kahirapan dahil siya ay anak lamang ng mga maralitang magsasaka. Upang mabuhay, kinailangan niyang maglakbay sa malalayong lalawigan at magtrabaho sa ilalim ng mainit na araw. Ang pagiging sacada sa Negros ay isang napakahirap na trabaho na may mababang pasahod.

Ang pagtatrabaho bilang maninisid ng perlas sa Australia ay isa ring mapanganib na pakikipagsapalaran. Maraming divers ang nalulunod o namamatay sa ilalim ng madidilim na karagatan ng hilagang Australia. Hinarap din niya ang matinding diskriminasyon o racial prejudice habang nagtatrabaho sa ibang bansa.

Nang bumalik siya sa Pilipinas, hinarap naman niya ang panganib ng pag-uusig mula sa mga Espanyol. Upang maiwasang madakip, madalas siyang lumipat ng bahay-bahay habang pinapatakbo ang lihim na imprenta. Sa huli, ang pinakamalaking hamon ay ang pagkakanulo ng kanyang mga kababayan na naglilingkod sa Espanya.

Controversies and Criticism

Mayroong ilang scholarly debates ukol sa tumpak na petsa ng kapanganakan ni Candido Iban. Ayon sa opisyal na talaan ng National Historical Commission of the Philippines, siya ay ipinanganak noong Oktubre 3, 1863. Gayunpaman, may ilang lokal na dokumento at ulat na nagsasabing ipinanganak siya noong Oktubre 1, 1863.

Isa pang paksa ng talakayan ay ang tumpak na halaga ng napanalunan nina Candido sa loterya. Sinasabi sa karamihan ng mga ulat na sila ay nanalo ng kabuuang 1,000 piso sa Australia. May ilang bersyon naman na nagpapahiwatig na ang halagang ito ay maaaring magkakaiba o pinaghatian pa.

Ang paglathala ng dokumentaryong Daan Patungong Tawaya noong 2019 ay nagdala rin ng usapin sa kultura. Inilarawan sa pelikula ang mga martir bilang mga taong nagtataglay ng anting-anting o mahiwagang kapangyarihan. Ang konseptong ito ay patuloy na pinagdedebatehan ng mga istoryador kung ito ba ay katotohanan o kathang-isip lamang.

Personal Life

Isinilang si Candido Iban sa pamilya ng mga maralitang magsasaka na sina Florentino Iban at Maria Irruegas. Siya ay pang-apat sa kanilang mga anak sa pamilya. Mayroon siyang kapatid na si Benito Iban, na naging kasama rin niya sa rebolusyon.

Walang binabanggit na asawa o mga anak si Candido sa mga nakasulat na opisyal na kasaysayan ng Aklan [Passages]. Hindi rin tiyak kung siya ay nagkaroon ng kasintahan o pormal na buhay pag-ibig sa kanyang buhay [Passages]. Dahil dito, nananatiling misteryo ang bahaging ito ng kanyang personal na buhay [Passages].

Ang kanyang pinakamatalik na kaibigan at kasama sa buhay ay si Francisco del Castillo. Nagsimula ang kanilang tapat na ugnayan habang nagtatrabaho bilang maninisid sa Australia. Bukod dito, naging malapit din niyang kaibigan ang magkapatid na Andres at Procopio Bonifacio.

Kinilala ng mga istoryador si Candido dahil sa kanyang pambihirang tapang at tapat na pagtulong. Bukod dito, ang kanyang pilosopiya ay nakatuon sa pagpapakasakit para sa kapakanan ng bansa. Napatunayan ito nang ibigay niya ang kanyang kayamanan para sa tagumpay ng Katipunan.

Later Years and Death

Noong Marso 1897, nagpasya ang pangkat ni Candido na simulan ang pag-aalsa sa Kalibo. Gayunpaman, nadakip si Candido sa daan at agad na ikinulong sa bayan ng Lezo. Matapos mapatay si Heneral Castillo, tuluyang humina ang puwersa ng mga Katipunero.

Dahil dito, gumamit ng panlilinlang si Koronel Ricardo Monet sa pamamagitan ng pag-aalok ng amnestiya. Maraming nagtago sa bundok ang naniwala at sumuko dahil sa huwad na pangakong ito. Sa halip na palayain, dinakip at pinarusahan sila sa loob ng madilim na kulungan.

Pumili ang mga Espanyol ng labinsiyam na lider upang hatulan ng kamatayan nang walang paglilitis. Noong madaling-araw ng Marso 23, 1897, binaril si Candido at ang kanyang kapatid na si Benito. Binaril sila sa likod at ang mga buhay pa ay sinaksak ng bayoneta.

Legacy and Historical Assessment

Ang kamatayan ni Candido at ng kanyang mga kasamahan ay nag-iwan ng malalim na sugat. Gayunpaman, hindi natakot ang mga taga-Aklan at ipinagpatuloy nila ang pakikipaglaban sa mga kolonyalista. Sila ay tinaguriang “Labinsiyam na Martir ng Aklan” dahil sa kanilang kabayanihan.

Bukod dito, itinuturing si Candido bilang isa sa pinakaunang tagapondo ng rebolusyong Pilipino. Kung wala ang kanyang donasyon, hindi mailalathala ang pahayagang Kalayaan ng Katipunan. Ang pahayagang ito ang nagpalawak sa kasapian ng kilusan sa buong bansa.

Upang parangalan ang kanyang sakripisyo, nagtayo ng kanyang bantayog sa plaza ng Malinao. Ang Aklan Freedom Shrine sa Kalibo ay nagsisilbi ring huling hantungan ng kanilang mga labi. Dahil dito, nananatiling evergreen ang kanyang alaala sa kasaysayan ng Pilipinas [Passages].

Chronological Timeline of Key Events

1863 – Isinilang si Candido Iban sa Lilo-an, Malinao, Capiz (na modernong Aklan).
1894 – Nanalo si Candido sa loterya sa Australia ng kabuuang 1,000 piso.
1895 – Bumalik sa Pilipinas, nakilala si Procopio Bonifacio, at sumapi sa Katipunan.
1895 – Nag-donate ng 400 piso upang mabili ang imprenta mula sa Bazar El Cisne.
1896 – Nailathala ang unang edisyon ng pahayagang Kalayaan ng Katipunan.
1897 – Pinabalik sa Aklan upang itatag ang unang sangay ng Katipunan sa Visayas.
1897 – Nadakip sa daan patungong Kalibo at ikinulong sa Lezo noong Marso 17.
1897 – Binaril sa Kalibo kasama ang 18 iba pang martir noong Marso 23.

Selected Works

Bagaman walang sariling librong isinulat si Candido, naging instrumento siya sa paglalathala ng rebolusyonaryong papel. Ang kanyang pondo ay ginamit upang mai-print ang pahayagang Kalayaan at ang Kartilya ng Katipunan. Dahil sa mga akdang ito na isinulat nina Emilio Jacinto at Andres Bonifacio, nagising ang damdaming makabayan ng mga Pilipino. Sa pamamagitan ng imprentang ito, naitatag ang malakas na pundasyon para sa kalayaan ng bansa.

Awards and Honor

Upang kilalanin ang kanyang kontribusyon, idineklara ang Marso 23 bilang isang espesyal na holiday sa Aklan. Nagtayo rin ng makasaysayang bantayog para sa kanya sa plaza ng bayan ng Malinao. Gayundin, ang kanyang pangalan ay nakaukit sa tanyag na Aklan Freedom Shrine sa Kalibo.

Noong taong 2013, naglagay ang National Historical Commission of the Philippines ng isang makasaysayang marker. Ang marker na ito ay patunay ng kanyang opisyal na pagkilala bilang pambansang bayani. Sa kabilang dako, itinuturing din siyang “Unang OFW” na nag-alay ng yaman para sa bayan.

Historical Assessment

Ayon sa kasalukuyang pagsusuri ng mga istoryador, si Candido ay hindi lamang isang simpleng biktima ng digmaan. Siya ay itinuturing na “venture capitalist” o pangunahing tagapondo ng buong rebolusyonaryong imprenta. Nang dahil sa kanyang donasyon, nagkaroon ng boses ang mga api laban sa kolonyalismo.

Ipinapakita ng kanyang buhay na ang rebolusyon ay hindi lamang binuo ng mga mayayamang may pinag-aralan. Malaki ang naging papel ng mga manggagawa at migranteng Pilipino sa pagkamit ng kalayaan. Kaya naman, binibigyang-diin ng mga iskolar ang pambihirang ambag ng uring manggagawa sa kasaysayan.

Lesson For Today’s Generation

Maraming mahahalagang aral ang maaring mapulot ng bagong henerasyon mula sa talambuhay ni Candido [Passages]. Una rito ay ang pambihirang diwa ng pagpapakasakit at pagiging bukas-palad para sa bayan. Sa gitna ng sariling karangyaan, pinili niyang gamitin ang kanyang pera para sa kapakanan ng marami.

Pangalawa, ipinapaalala sa atin ng kanyang buhay ang kahalagahan ng pakikipagtulungan at pagkakaisa. Ang pagkakaisa nila ni Francisco del Castillo ay nagpakita na walang hadlang ang pagkakaiba ng rehiyon. Ang tapat na samahan ay susi upang mapagtagumpayan ang anumang matinding hamon sa buhay [Passages].

Sa huli, pinatutunayan ni Candido na ang bawat Pilipino ay may kakayahang baguhin ang daloy ng kasaysayan. Hindi kailangan ng mataas na katungkulan upang gumawa ng isang dakilang hakbang para sa bansa. Ang simpleng manggagawa ay may pambihirang lakas na mag-iwan ng evergreen na marka sa mundo.

Sa kasalukuyan, patuloy ang taunang pag-alala sa kabayanihan ng Labinsiyam na Martir tuwing Marso 23. Dinadaluhan ito ng mga lokal na opisyal at mga mamamayan sa Freedom Shrine sa Kalibo. Bukod dito, ipinalabas noong 2019 ang dokumentaryong pelikula na pinamagatang Daan Patungong Tawaya. Ang pelikulang ito ay muling nagbigay-buhay sa kuwento ng kanilang kabayanihan at anting-anting.

Trivia Questions

Saang bayan sa Aklan isinilang ang ating bayani na si Candido Iban? A) Kalibo B) Malinao C) Lezo D) New Washington
Anong mapanganib na trabaho ang ginawa ni Candido Iban noong siya ay mangibang-bansa sa Australia? A) Pagsasaka B) Pagmimina C) Maninisid ng perlas D) Pangingisda
Magkano ang kabuuang pera na napanalunan nina Candido Iban sa loterya sa Australia noong 1894? A) 1,000 piso B) 500 piso C) 100 piso D) 10,000 piso
Sino ang rebolusyonaryong nakatagpo nina Candido sa barko na naghimok sa kanila na sumapi sa rebolusyong Katipunan? A) Andres Bonifacio B) Emilio Jacinto C) Procopio Bonifacio D) Pio Valenzuela
Saan pormal na isinagawa ang ritwal ng pagsapi o inisasyon ni Candido Iban sa lihim na samahan ng Katipunan? A) Sa Maynila B) Sa Australia C) Sa Malinao D) Sa mga kuweba ng Montalban
Magkano ang inilaan ni Candido Iban mula sa kanyang pondo upang mabili ang unang imprenta ng Katipunan? A) 100 piso B) 400 piso C) 1,000 piso D) 200 piso
Ano ang opisyal na pahayagan ng Katipunan na nailimbag gamit ang binili nilang imprenta? A) Kalayaan B) La Solidaridad C) Kartilya D) Diario de Manila
Mula sa anong tindahan sa Carriedo binili ang lumang imprenta para sa rebolusyonaryong samahan? A) Bazar El Cisne B) Oroquieta Shop C) Lavezares Store D) Malinao Plaza
Sino ang matalik na kaibigan at kasamahan ni Candido Iban mula sa pagtatrabaho sa Australia hanggang sa pag-aalsa sa Aklan? A) Benito Iban B) Andres Bonifacio C) Francisco del Castillo D) Ricardo Monet
Sino ang kapatid ni Candido Iban na kasama rin niyang nakulong, pinarusahan, at binaril sa Kalibo? A) Benito Iban B) Procopio Iban C) Florentino Iban D) Francisco Iban
Anong petsa binaril ng firing squad ang Labinsiyam na Martir ng Aklan kabilang si Candido Iban? A) Marso 17, 1897 B) Marso 23, 1897 C) Enero 1896 D) Oktubre 3, 1863
Anong sikat na pambansang dambana sa Kalibo ang itinayo upang parangalan ang kanilang sakripisyo para sa bansa? A) Malinao Plaza Monument B) Aklan Freedom Shrine C) Bazar El Cisne Marker D) Montalban Cave Monument

Sources

Almario, V. (Ed.). (2015). Iban, Candido. CulturEd: Philippine Cultural Education Online. National Commission for Culture and the Arts. https://philippineculturaleducation.com.ph/iban-candido/ (Note: Missing exact month and day of publication).
Constantino Foundation. (n.d.). CANDIDO’s WAVE and the story of Candido Iban. Facebook. https://www.facebook.com/constantinofoundation/posts/candidos-wave-and-the-story-of-candido-iban-from-denise-nicole-tolentino-drawnby/1030913006000971/ (Note: Missing exact year and specific Facebook post timestamp).
Den. (2013, January 18). Filipino Martyr: CANDIDO I. IBAN. Pinoy Folk Tales. http://pinoyfolktales.blogspot.com/2013/01/filipino-martyr-candido-i-iban.html
dreamcatcher. (2025, November 23). Unknown Filipino Hero: Candido Iban. Ocean Breeze. http://dreamcatcherrye.blogspot.com/2025/11/unknown-filipino-hero-candido-iban.html
Esteria, P. (2026). Candido Iban: The Pearl Diver Who Financed a Revolution. The Kahimyang Project. https://kahimyang.com/kauswagan/articles/1292/today-in-philippine-history-october-3-1863-candido-iban-was-born-in-capiz (Note: Missing exact volume and issue numbers as this is a non-periodical web entry).
FilipiKnow. (n.d.). Candido Iban: The Lottery Winner Who Changed Philippine History. FilipiKnow. https://filipiknow.net/candido-iban-lottery-winner-who-changed-philippine-history/ (Note: Missing exact publication date and author’s specific name beyond the publisher).
Montalvan, A., II. (2017, February 27). ‘Di ko ma-ulaw nga Bisaya ko’. Inquirer Opinion. https://opinion.inquirer.net/101999/di-ko-ma-ulaw-nga-bisaya-ko
Pinoy Historia. (n.d.). OFW to Revolutionary: The Life of Candido Iban. YouTube. https://www.youtube.com (Note: Missing specific YouTube URL and exact upload date from transcript snippet).
Radyo Filipino Australia. (2018, June 12). Candido Iban, OFW Pearl Diver, Australian Lottery Winner, Filipino Freedom Fighter and Philippine Independence Martyr Executed in 1897. https://www.radyo-filipino-australia.com/candido-iban-independence-fighter-filipino.html
Wikipedia contributors. (n.d.). Nineteen Martyrs of Aklan. Wikipedia, The Free Encyclopedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Nineteen_Martyrs_of_Aklan (Note: Missing specific last-modified timestamp of retrieved snippet).

Mga Tamang Sagot:

B 2. C 3. A 4. C 5. D 6. B 7. A 8. A 9. C 10. A 11. B 12. B