Bayaning Pilipino

Tomas Pinpin: Ama ng Paglilimbag

“Aba, tayo na mga kasama at mangagsipag-aral na kayo, at kahima’t may kaliwag-liwagan ang pag-aaral nito huwag ding panlimamaran at inyong panatilihan din kundi magsisirunong din kayong madali. “~Tomas Pinpin

Si Tomas Pinpin ay kinikilala bilang “Ama ng Paglilimbag” o “Patriarch of Filipino Printing” sa kasaysayan ng Pilipinas. Siya ang kauna-unahang katutubong Pilipino na sumulat at naglimbag ng isang aklat noong panahon ng mga Espanyol. Ang kanyang mga kontribusyon ay nagbigay-daan sa paglaganap ng karunungan sa pagitan ng mga Tagalog at mga dayuhan.

Bukod sa pagiging manlilimbag, si Pinpin ay isa ring mahusay na manunulat, mang-uukit, at makata mula sa Bataan. Dahil sa kanyang katalinuhan sa wika, binansagan din siyang “Demosthenes ng Wikang Tagalog” ng ilang mga historyador. Ang kanyang mga akda ay nananatiling mahalagang bahagi ng ating pangkulturang pagkakakilanlan hanggang sa kasalukuyan.

Quick Facts

  • Full Legal Name: Tomas Pinpin also spelled as Thomas Pinpin
  • Commonly Known Names: Prince of Filipino Printers, Father of Filipino Printing
  • Birth Details: Between 1580 and 1585 in Barrio Mabatang, Abucay, Bataan
  • Death Details: Unknown (records after 1648 are unavailable)
  • Nationality: Filipino (of Chinese-Tagalog descent)
  • Occupation(s): Printer, Writer, Publisher, Engraver, Poet
  • Years Active: 1609–1648
  • Known For: Being the first Filipino printer and author of the first book written by a native.
  • Notable Works: Librong Pagaaralan nang manga Tagalog nang uicang Castilla; Sucesos Felices.

Early Life and Education

Si Tomas Pinpin ay ipinanganak sa Barrio Mabatang, Abucay, Bataan sa pagitan ng mga taong 1580 at 1585. Ang eksaktong petsa ng kanyang kapanganakan at detalye tungkol sa kanyang mga magulang ay nananatiling misteryo sa kasalukuyan. Ito ay dahil sinunog ng mga manloloob na Olandes ang mga talaan ng parokya sa Abucay noong 1646. Gayunpaman, ang kanyang apelyido at husay sa negosyo ay nagpapahiwatig na siya ay may mga ninunong Tsino.

Ayon sa historyador na si Wenceslao E. Retana, hindi kabilang si Pinpin sa mataas na uri o “principales”. Siya ay lumaki sa isang payak na kapaligiran bago pumasok sa mundo ng paglilimbag sa kanyang bayan. Nagsimula ang kanyang pormal na pagsasanay noong 1609 bilang isang apprentice sa ilalim ni Padre Francisco Blancas de San Jose. Sa loob lamang ng isang taon, naging eksperto na siya sa mga teknikal na paraan ng pag-imprenta.

Dahil sa kanyang mabilis na pagkatuto, hinirang agad siyang tagapamahala o shop manager ng palimbagan ng mga Dominiko. Bukod sa teknikal na aspeto, ipinakita rin ni Pinpin ang kanyang pagiging malikhain sa pamamagitan ng pag-uukit. Ginamit niya ang sining na ito upang pagandahin ang hitsura ng bawat aklat na kanyang inilalathala. Ang kanyang dedikasyon sa trabaho ay nagpapatunay na siya ay isang masipag at aktibong tao.

Bilang isang tao, si Pinpin ay inilalarawan na mayroong impormal at down-to-earth na istilo ng pagsulat. Ang kanyang mga aralin sa wika ay madalas na may halong biro at pambubuska sa kanyang mga mambabasa. Ipinapakita nito na siya ay isang taong madaling lapitan at may kakaibang karakter sa pakikipag-usap. Ang kanyang pagiging direkta sa pagsasalita ay masasalamin sa mga paunang salita ng kanyang mga aklat.

Rise to Prominence

Ang unang malaking tagumpay ni Pinpin ay naganap noong 1610 sa ilalim ng gabay ng kanyang mentor. Inilimbag niya ang aklat ni Padre Blancas na pinamagatang Arte y Reglas de la Lengua Tagala. Sa taon ding iyon, inilathala niya ang sarili niyang obra, ang Librong Pagaaralan nang manga Tagalog nang uicang Castilla. Ito ang unang aklat na isinulat ng isang katutubong Pilipino para sa kanyang mga kababayan.

Ang palimbagan na kanyang pinagtatrabahuhan ay inilipat mula sa Binondo patungong Abucay noong 1608. Dito niya nakasalamuha ang iba pang mga Kristiyanong Tsino na sina Juan at Pedro de Vera. Marami siyang natutunan mula sa kanilang mga gawaing paglilimbag para sa mga misyonerong Espanyol. Sa kabila ng mga limitasyon sa teknolohiya noon, napatunayan ni Pinpin na kayang pantayan ng mga Pilipino ang kasanayang dayuhan.

Naging malaki ang hamon sa kanya dahil ang mga awtoridad na Espanyol ay hindi laging pabor sa pagtuturo ng kanilang wika. Ang layunin ni Pinpin na turuan ang mga Pilipino ng wikang Kastila ay itinuturing na subersibo sa ilang aspeto. Nais niyang bigyan ng kapangyarihan ang mga katutubo sa pamamagitan ng pag-unawa sa wika ng mga pinuno. Ang kanyang katapangan at talino ay naging inspirasyon sa marami noong ika-17 dantaon.

Maganda ang naging pagtanggap ng publiko sa kanyang mga gawa dahil sa kakaibang tono nito. Ginamit niya ang lumang ortograpiya ng Tagalog na may hawig pa rin sa kasalukuyang pananalita sa Bataan. Dahil sa kanyang mga “firsts” sa kasaysayan, itinayo ang kanyang rebulto sa Plaza Cervantes sa Maynila. Mayroon ding kalsada sa Escolta na ipinangalan sa kanya bilang parangal sa kanyang legacy.

Major Contribution

  • Kontribusyong Literari at Pangwika: Ang kanyang aklat noong 1610 ay binubuo ng 119 na pahina na nahahati sa limang bahagi. Layunin nito na gawing madali ang pag-aaral ng Kastila para sa mga nagsasalita ng Tagalog. Itinuro rin niya ang tamang pagbigkas ng mga bagong tunog upang maiwasan ang maling kahulugan ng mga salita.
  • Pamamahayag (Journalism): Noong 1637, inilimbag niya ang Sucesos Felices, na itinuturing na kauna-unahang pahayagan sa Pilipinas. Ang 14-pahinang newsletter na ito ay nag-ulat tungkol sa mga tagumpay ng hukbong Espanyol.
  • Paglilimbag at Teknolohiya: Pinamahalaan niya ang pagtatayo ng mga palimbagan sa Pila, Laguna noong 1612. Sa kanyang buong karera, nakapaglimbag siya ng hindi bababa sa 14 hanggang 15 iba’t ibang publikasyon. Kabilang dito ang kauna-unahang diksyonaryo ng wikang Tagalog ni Padre Pedro de San Buenaventura.
  • Sining ng Pag-uukit (Engraving): Bilang isang “engraver,” ginamitan niya ng sining ang mga pabalat at pahina ng mga aklat. Pinaganda niya ang mga gawa nina Padre Francisco Lopez at Padre Pedro de Herrera sa pamamagitan ng kanyang mga ukit.

Notable Life Stories

Ang Wikang Kastila bilang Sandata ng Kapangyarihan

Naniniwala si Pinpin na ang pag-aaral ng wika ng mga mananakop ay hindi lamang pagsunod, kundi paraan ng pag-unlad. Sinabihan niya ang kanyang mga kababayan na magiging parang “patay na katawan” lamang sila kung magsusuot ng damit-Kastila ngunit hindi alam ang wika.

Mula Apprentice tungo sa pagiging Maestro

Ipinakita ni Pinpin ang pambihirang bilis sa pagkatuto ng teknolohiya ng pag-imprenta. Sa loob lamang ng isang taon (1609-1610), nalampasan niya ang pagiging mag-aaral at naging tagapamahala na ng buong shop.

Ang Misteryo ng Nawawalang Kasaysayan

Dahil sa pananalakay ng mga Olandes sa Abucay noong 1646, maraming dokumento ng simbahan ang naging abo. Ito ang dahilan kung bakit hanggang ngayon ay hindi matiyak ng mga historyador ang eksaktong petsa ng kanyang pagsilang at pagkamatay.

Ang Pagpapatuloy ng Pamilya Pinpin

Si Tomas ay mayroong anak na lalaki na nagngangalang Simon Pinpin. Noong 1643, nagsimulang lumitaw ang pangalan ni Simon sa mga aklat ng mga Heswita, na nagpapatunay na ipinamana ni Tomas ang kanyang sining sa susunod na henerasyon.

Ang Pagbabago ng Pangalan sa mga Huling Taon

Napansin ng historyador na si Carlos Quirino na sa kanyang mga huling nailimbag na aklat, ang unang “n” sa kanyang apelyido ay naging “m”. Ayon sa pagsusuri, hindi ito simpleng pagkakamali sa pag-type kundi isang sinasadyang pagbabago ng manlilimbag.

Challenges

Nahaharap si Pinpin sa malaking hamon ng pakikipagsabayan sa mga dayuhang kasanayan sa ilalim ng kolonyal na pamumuno. Bilang isang katutubo na hindi kabilang sa elitistang klase, kailangan niyang magtrabaho nang higit pa upang makilala ang kanyang husay. Ang pag-aangkop ng wikang Tagalog sa Romanong alpabeto at paglilimbag ay isang masalimuot na proseso na kanyang pinangunahan.

Bukod dito, kailangan niyang makisama sa mga prayleng Kastila na may kontrol sa lahat ng inilalathalang materyal. Kinailangan niyang isingit ang kanyang mga layunin para sa mga katutubo sa ilalim ng mga relihiyosong tema. Ang pagkawasak ng mga parish records sa kanyang bayan ay isa ring malungkot na bahagi ng kanyang kasaysayan, na naging dahilan ng pagiging malabo ng kanyang personal na buhay sa mga mata ng sumunod na salinlahi.

Controversies and Criticism

May mga diskusyon ang mga iskolar tungkol sa tunay na etnikong pinagmulan ni Tomas Pinpin. Bagama’t ang kanyang apelyido at galing sa negosyo ay itinuturo ang kanyang pagiging mestisong Tsino, tinawag niya ang sarili na “Tagalog” sa kanyang mga akda. May mga naniniwala na ang paggamit niya ng bansag na ito ay paraan upang mas mapalapit sa kanyang mga target na mambabasa.

Isa pang paksa ng debate ay ang tunay na intensyon ng kanyang aklat. Ang ilang pananaw ay nagsasabing ito ay simpleng kagamitan para sa relihiyosong conversion. Subalit, para sa ibang historyador, ang kanyang mga isinulat ay may himig ng pag-aalsa at pagnanais na pantayan ang katalinuhan ng mga Kastila. Hanggang ngayon, sinusuri pa rin ng mga eksperto kung hanggang saan ang impluwensya ng kanyang animistikong pananaw sa kabila ng kanyang pagiging Kristiyano.

Sa huli, ang mga larawan ni Pinpin sa mga aklat sa paaralan ay madalas na pinupuna dahil ang mga ito ay base lamang sa imahinasyon ng mga pintor. Walang tunay na drowing o portrait niya ang nagawa noong siya ay nabubuhay pa, kaya ang kanyang hitsura sa mga monumento ay hindi tiyak. Sa kabila ng mga ito, ang kanyang hindi mapapantayang kontribusyon sa paglilimbag ay mananatiling totoo at walang duda.

More: Emilio Jacinto: Utak ng Katipunan

Personal Life

Walang gaanong detalye ang nakalap tungkol sa buhay-pag-ibig ni Tomas Pinpin. Hindi nabanggit sa mga talaan ang pangalan ng kanyang asawa o kung kailan sila ikinasal. Sa kabila nito, ang pagkakaroon niya ng isang anak na lalaki, si Simon Pinpin, ay isang mahalagang bahagi ng kanyang talambuhay. Ipinapakita nito na mayroon siyang matatag na pamilya na sumuporta sa kanyang propesyon.

Ang relasyon ni Tomas sa kanyang anak ay masasabing malapit dahil tinuruan niya ito ng sining ng paglilimbag. Noong mga huling taon ng kanyang karera, winawaring magkasama silang nagpapatakbo ng kanilang sariling palimbagan. Ang paglitaw ng pangalan ni Simon sa mga lathalain pagkatapos ng 1640 ay nagpapahiwatig ng matagumpay na pagsasalin ng kaalaman mula sa ama tungo sa anak.

Pagdating sa pananampalataya, hayagang idineklara ni Pinpin ang kanyang pagiging Kristiyano sa panimula ng kanyang mga akda. Gayunpaman, ang kanyang pilosopiya sa buhay ay nanatiling nakaugat sa pagpapahalaga sa katutubong kultura. Naniniwala siya na ang wika ang “laman” at ang panlabas na anyo ay “balat-kayo” lamang. Ipinakita niya ang karakter ng isang taong direkta, matalino, at may malasakit sa kapwa.

Ang kanyang pakikipagkaibigan at pakikipag-ugnayan sa mga misyonerong Dominiko at Franciscano ay naging susi sa kanyang tagumpay. Sa kabila ng pagiging malapit sa mga dayuhan, hindi niya kinalimutan ang kanyang mga “kasama” at “kapwa Tagalog”. Ang kanyang pagkatao ay kinakitaan ng pagiging masikap at mapag-obserba sa takbo ng lipunan.

Later Years and Death

Ang mga huling taon ni Tomas Pinpin ay nababalot pa rin ng misteryo dahil sa kakulangan ng mga dokumento. Pinaniniwalaan na siya ay nagretiro sa pagitan ng mga taong 1639 at 1640 dahil hindi na lumitaw ang kanyang lagda sa mga bagong aklat. Subalit, may mga ebidensya na nagpapatuloy pa rin ang kanyang palimbagan hanggang 1648 sa ilalim ng kanyang pangalan.

Malamang na sa panahong ito ay mas nakatuon na siya sa paggabay sa kanyang anak na si Simon. Wala nang iba pang tala tungkol sa kanya pagkatapos ng 1648, kaya hindi matiyak kung kailan at saan siya namatay. Ang pagkawala ng mga parish records sa Abucay ay naging hadlang upang malaman ang huling hantungan ng dakilang manlilimbag. Gayunpaman, ang kanyang legacy ay hindi namatay kasabay ng kanyang pisikal na katawan.

Legacy and Historical Impact

Ang impluwensya ni Tomas Pinpin sa kasaysayan ng Pilipinas ay hindi matatawaran. Siya ang nagbukas ng pinto para sa mga Pilipino na makapasok sa mundo ng teknolohiya at literatura. Ang kanyang mga akda ay nagsilbing tulay sa pag-unawa ng dalawang magkaibang kultura noong panahon ng kolonyalismo. Sa pamamagitan niya, napatunayan na ang mga katutubo ay may kakayahang sumulat at maglathala ng sariling kaisipan.

Bilang parangal, maraming institusyon at monumento ang ipinangalan sa kanya. Ang Tomas Pinpin Memorial Elementary School sa Abucay, Bataan ay itinayo upang alalahanin ang kanyang kabayanihan. Isang rebulto rin ang nakatayo sa Plaza Cervantes sa Binondo, habang isang kalsada sa Escolta, Maynila ang may dala ng kanyang pangalan. Ang bayan ng Abucay ay nagtayo rin ng monumento para sa kanya noong 2005.

Sa makabagong panahon, ang mga gawa ni Pinpin ay ginagamit pa rin ng mga lingguwista upang pag-aralan ang ebolusyon ng wikang Tagalog. Kinikilala siya ng National Historical Commission of the Philippines (NHCP) bilang isang mahalagang personage sa ating kasaysayan. Ang kanyang buhay ay patuloy na itinuturo sa mga paaralan bilang simbolo ng katalinuhan at pagsusumikap ng mga Pilipino.

Timeline of Key Events

  • 1580–1585: Kapanganakan ni Tomas Pinpin sa Barrio Mabatang, Abucay, Bataan.
  • 1602: Pagtatatag ng Dominikanong palimbagan sa Binondo, Maynila ni Padre Blancas de San Jose.
  • 1608: Paglilipat ng palimbagan mula sa Binondo patungong Abucay, Bataan.
  • 1609: Nagsimula si Pinpin bilang apprentice sa palimbagan sa ilalim ni Padre Blancas.
  • 1610: Paglilimbag ng Arte y Reglas de la Lengua Tagala at ng sarili niyang aklat na Librong Pagaaralan.
  • 1612: Pinamahalaan ang pagtatayo ng palimbagan sa Pila, Laguna.
  • 1613: Inilimbag ang Vocabulario de Lengua Tagala, ang unang Tagalog dictionary.
  • 1623–1627: Nagtrabaho bilang manlilimbag sa distrito ng Binondo, Maynila.
  • 1637: Paglilimbag ng Sucesos Felices, ang kauna-unahang newsletter sa Pilipinas.
  • 1639: Inilimbag ang huling aklat na may direktang lagda ni Pinpin.
  • 1643: Nagsimulang lumitaw ang pangalan ng kanyang anak na si Simon Pinpin sa mga lathalain.
  • 1646: Pananalakay ng mga Olandes sa Abucay at pagsunog sa mga talaan ng parokya.
  • 1648: Huling kilalang record ng operasyon ng “Tanggapan ni Tomas Pin-pin”.

Selected Works

  • Librong Pagaaralan nang manga Tagalog nang uicang Castilla (1610): Ginamit ito upang tulungan ang mga Pilipino na matutong magsalita at magsulat sa wikang Kastila sa madaling paraan.
  • Sucesos Felices (1637): Isang newsletter na nagbigay ng ulat sa mga tagumpay ng militar ng Espanya at itinuturing na simula ng journalism sa bansa.
  • Vocabulario de Lengua Tagala (1613): Ang kauna-unahang nailimbag na diksyonaryo ng wikang Tagalog na nakatulong sa komunikasyon sa pagitan ng mga prayle at katutubo.
  • Arte y Reglas de la Lengua Tagala (1610): Isang mahalagang aklat sa gramatika na nilimbag ni Pinpin upang maging gabay sa wastong paggamit ng ating wika.

Awards and Honors

  • Prince of Filipino Printers
  • Father of Filipino Printing
  • Demosthenes ng Wikang Tagalog
  • NHCP Historical Marker (2019): Ipinagkaloob ng National Historical Commission of the Philippines bilang pagkilala sa kanyang ambag sa bansa.

Historical Assessment

Ang pagtatasa ng mga historyador kay Tomas Pinpin ay puno ng paghanga sa kanyang pambihirang talino at determinasyon. Sa kabila ng pagiging bahagi ng kolonyal na sistema, nagawa niyang gamitin ang sining ng paglilimbag upang iangat ang antas ng kaalaman ng kanyang mga kababayan. Ang kanyang desisyon na sumulat ng aklat para sa mga Tagalog ay isang patunay na hindi siya naging pasibong tagatanggap lamang ng kulturang dayuhan.

Siya ay itinuturing na isang “ladino” o bilingual na intelektwal na marunong magbalanse ng katapatan sa sariling wika at pag-angkop sa makabagong kasanayan. Ayon sa mga iskolar, ang kanyang mga akda ay hindi lamang mga aralin sa wika kundi mga dokumento ng ating pambansang identidad noong panahon na ang Pilipinas ay nagsisimula pa lamang mabuo bilang isang bansa. Ang kanyang legacy ay nananatiling matatag bilang pundasyon ng literaturang Pilipino.

Lesson for Today’s Generation

Ang buhay ni Tomas Pinpin ay nagtuturo sa atin na ang kaalaman ay kapangyarihan. Noong panahon niya, ginamit niya ang pag-aaral ng wika upang hindi magmukhang mangmang ang mga Pilipino sa harap ng mga mananakop. Sa kasalukuyang henerasyon, paalala ito na ang edukasyon at tamang paggamit ng teknolohiya ay sandata natin laban sa anumang uri ng pang-aapi o maling impormasyon.

Ipinakita rin niya ang kahalagahan ng persistence o pagtitiyaga. Sa loob lamang ng isang taon, natutunan niya ang isang kumplikadong kasanayan at naging pinuno sa kanyang larangan. Ang pagiging bukas sa mga bagong ideya, habang pinapanatili ang pagmamahal sa sariling pinagmulan, ay isang aral na dapat nating dalhin sa gitna ng globalisasyon.

Sa huli, si Pinpin ay paalala ng pagpasa ng legacy. Hindi siya naging madamot sa kanyang kaalaman at siniguro niyang ang kanyang anak at mga kababayan ay makikinabang sa kanyang mga natuklasan. Tayo rin ay tinatawagan na gamitin ang ating mga talento hindi lamang para sa sarili, kundi para sa ikabubuti ng ating komunidad at ng susunod na salinlahi.

Nitong nakaraang Nobyembre 23, 2019, pinasinayaan ng National Historical Commission of the Philippines (NHCP) ang isang historical marker para kay Tomas Pinpin sa Abucay, Bataan. Ang marker na ito ay matatagpuan sa Limbagang Pinpin Museum and Resort upang mas mapalawak ang kaalaman ng publiko tungkol sa kanyang buhay. Patuloy din ang mga lokal na programa sa Bataan, tulad ng “Cool Iskool” reading program, na kumukuha ng inspirasyon mula sa dedikasyon ni Pinpin sa literasiya.

Trivia Questions

  1. Ano ang tanyag na bansag kay Tomas Pinpin sa kasaysayan ng Pilipinas? A. Ama ng Paglilimbag B. Ama ng Katipunan C. Ama ng Wikang Pambansa D. Ama ng Pahayagan
  2. Saan bayan sa Bataan ipinanganak ang ating bayaning manlilimbag? A. Samal B. Abucay C. Orani D. Orion
  3. Ano ang pamagat ng unang aklat na isinulat at nilimbag ng isang Pilipino noong 1610? A. Doctrina Cristiana B. Sucesos Felices C. Librong Pagaaralan nang manga Tagalog nang uicang Castilla D. Arte y Reglas de la Lengua Tagala
  4. Sino ang paring Dominiko na nagturo kay Pinpin ng sining ng pag-iimprenta? A. Padre Pedro de San Buenaventura B. Padre Juan de Vera C. Padre Francisco Lopez D. Padre Francisco Blancas de San Jose
  5. Bukod sa paglilimbag, anong sining ang ginamit ni Pinpin upang pagandahin ang mga libro? A. Pag-uukit o Engraving B. Pagpipinta C. Paggawa ng iskultura D. Paghahabi
  6. Sino ang anak ni Tomas Pinpin na nagpatuloy ng kanyang propesyon noong 1643? A. Juan Pinpin B. Simon Pinpin C. Pedro Pinpin D. Mateo Pinpin
  7. Ano ang pangalan ng itinuturing na kauna-unahang pahayagan sa bansa na nilimbag ni Pinpin? A. Del Superior Gobierno B. La Solidaridad C. Sucesos Felices D. Diariong Tagalog
  8. Bakit hindi matiyak ng mga historyador ang eksaktong araw ng kapanganakan ni Pinpin? A. Nawala ang kanyang diary B. Ninakaw ang mga dokumento C. Walang nakakaalam sa kanyang pamilya D. Sinunog ng mga Olandes ang mga record sa simbahan
  9. Ilang pahina ang binubuo ng tanyag na aklat ni Pinpin na ‘Librong Pagaaralan’? A. 119 B. 100 C. 150 D. 200
  10. Ano ang tawag sa mga Pilipinong marunong magsalita ng Tagalog at Espanyol noong unang panahon? A. Ilustrado B. Ladino C. Principalia D. Peninsulares
  11. Saang tanyag na plaza sa Binondo, Maynila matatagpuan ang busto o rebulto ni Pinpin? A. Plaza Miranda B. Plaza Roma C. Plaza Cervantes D. Plaza de Armas
  12. Saang bayan sa Laguna inilipat ang palimbagan kung saan inilathala ang unang diksyonaryong Tagalog? A. Paete B. Calamba C. Pila D. Biñan

Sources

Mga Tamang Sagot:

  1. A 2. B 3. C 4. D 5. A 6. B 7. C 8. D 9. A 10. B 11. C 12. C


Previous article
Teodoro Plata: Kalihim ng Katipunan

Related Articles

Latest Articles

Load more