“Ipinaglalaban ko ang katarungan hindi lamang para sa aking sarili, kundi para sa karapatan ng lahat ng katutubong naninirahan sa mga islang ito.“ ~Mateo Cariño
Si Mateo Cariño ay isang tanyag na Ibaloi chieftain at bayani mula sa Benguet na kilala sa kanyang mahalagang papel sa kasaysayan ng karapatan sa lupa. Siya ang sentro ng tanyag na “Cariño Doctrine” o Native Title na naging batayan ng mga batas para sa mga katutubo sa Pilipinas at sa buong mundo. Isinilang siya noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo at pumanaw noong 1908, bago pa man opisyal na kinilala ng Korte Suprema ng Amerika ang kanyang tagumpay sa batas.
Bilang isang makapangyarihang pinuno sa Kafagway, pinamunuan niya ang pakikibaka laban sa pananakop ng mga Espanyol at Amerikano. Ang kanyang legal na laban para sa kanilang ancestral land sa Camp John Hay ay nag-iwan ng legacy na kinikilala hanggang sa kasalukuyan bilang pundasyon ng Indigenous Peoples’ Rights Act. Dahil sa kanyang katapangan, siya ay itinuturing na simbolo ng paninindigan ng mga katutubong Ibaloy para sa kanilang sariling pagpapasya.
Quick Facts
- Full Legal Name: Mateo Cariño
- Commonly Known Names: Capitan Mateo, Ibaloi Chieftain, Master of Kafagway
- Birth Details: 1841 (contested by some sources as 1850) in Tublay, Benguet
- Death Details: June 6, 1908 (some genealogy records suggest circa 1920) in Baguio City
- Nationality: Filipino (Ibaloy)
- Occupation(s): Chieftain (Baknang), Cattle Trader, Capitan Municipal
- Years Active: Late 19th Century to Early 20th Century
- Known For: Cariño vs. Insular Government (Native Title Doctrine)
- Notable Positions: Capitan Municipal of Baguio under the First Philippine Republic
Early Life and Education
Si Mateo Cariño ay isinilang sa Tublay, Benguet, sa isang pamilya ng mga “baknang” o ang mga mayayaman at maimpluwensyang pamilya sa komunidad ng Ibaloy. Ang kanyang ama ay kinilala sa pangalang Mawmaw, at ang kanyang ina ay si Kalmin Chaxadi. Lumaki siya sa isang kapaligiran kung saan ang pag-aalaga ng baka at kalakalan ng ginto ang pangunahing kabuhayan ng kanyang lipi.
Bagama’t walang malawak na ulat tungkol sa kanyang pormal na edukasyon sa paaralan, ang kanyang pagkatuto ay nakaugat sa mga tradisyon at kaugalian ng mga Ibaloy. Sa murang edad, natutunan niya ang sining ng negosyo at pamumuno na naging daan upang siya ay maging isa sa pinakamayamang baknang sa rehiyon. Siya ang nagpakilala ng malawakang pagtatanim ng palay at mas malaking operasyon ng livestock trading sa kanilang lugar.
Ang personalidad ni Mateo ay inilalarawan bilang isang matalinong negosyante at isang mapagmalasakit na pinuno sa kanyang mga kailian. Bilang isang ama, pinakasalan niya si Bayosa Ortega, na anak din ng isang mayamang baknang, at nagkaroon sila ng siyam na anak. Ang kanilang pagsasama ay hindi lamang personal kundi isa ring alyansa ng dalawang malalaking angkan sa Benguet.
Kahit siya ay isang tradisyunal na pinuno, marunong siyang makisama sa mga dayuhan para sa ikabubuti ng kanyang nasasakupan. Sa katunayan, tinanggap niya ang relihiyong Kristiyanismo kapalit ng pagkilala ng gobyernong Espanyol sa kanyang mga lupain. Ipinapakita nito ang kanyang pragmatikong pananaw upang protektahan ang ari-arian ng kanyang pamilya at komunidad.
Pinanatili niya ang kanyang awtoridad sa pamamagitan ng pagiging patas at matatag sa harap ng mga pagsubok. Ang kanyang tahanan sa Kafagway ay naging sentro ng pamamahala at proteksyon para sa mga Ibaloy noong panahon ng kaguluhan. Dahil sa kanyang impluwensya, siya ang naging boses ng kanyang mga kailian sa harap ng mga mananakop.
Rise to Prominence
Ang breakthrough ni Mateo Cariño ay nagsimula nang kilalanin siya bilang pangunahing lider ng “rancheria” ng Kafagway. Sa ilalim ng rehimeng Espanyol, ang Kafagway ay isang malawak na pastulan na naging pundasyon ng Baguio City ngayon. Dahil sa kanyang yaman at lawak ng lupain, siya ang naging de facto na pinuno ng mga katutubo sa lugar.
Noong panahon ng Rebolusyong Pilipino, ipinamalas ni Mateo ang kanyang katapatan sa layunin ng kalayaan. Pinamunuan niya ang matagumpay na pag-aalsa laban sa garison ng mga Espanyol sa La Trinidad. Dahil sa tagumpay na ito, hinirang siya ni Pangulong Emilio Aguinaldo bilang “Capitan Municipal” ng Baguio.
Gayunpaman, ang kanyang katanyagan ay naging sanhi rin ng pag-uusig sa kanya ng mga Amerikano nang sila ay dumating. Ang kanyang pagtulong sa mga rebolusyonaryo ay naging dahilan upang kumpiskahin ng gobyernong Amerikano ang kanyang mga lupain. Sa kabila nito, hindi siya sumuko at ginamit ang legal na sistema upang bawiin ang kanyang karapatan.
Ang kanyang pangalan ay tuluyang naging bahagi ng kasaysayan nang dalhin niya ang kaso hanggang sa Korte Suprema ng Amerika. Ang desisyong ito ay hindi lamang para sa kanyang sarili kundi para sa lahat ng mga katutubong naninirahan sa Pilipinas. Ang kanyang paninindigan ay nagbunga ng isang doktrina na ginagamit pa rin sa mga korte sa buong mundo hanggang ngayon.
Major Contributions
Ang pinakamahalagang kontribusyon ni Mateo Cariño ay ang Cariño Doctrine o ang konsepto ng Native Title. Ang legal na prinsipyong ito ay nagsasabing ang mga katutubo ay may karapatan sa kanilang lupain mula pa noong bago ang pananakop (time immemorial), kahit wala silang hawak na papel na titulo mula sa gobyerno. Ito ang naging basehan ng Indigenous Peoples’ Rights Act of 1997 at nakasaad din sa 1987 Konstitusyon ng Pilipinas.
Bilang isang lider-sibiko, nag-ambag din siya sa edukasyon ng mga kabataan sa Benguet. Idonasyon ni Mateo ang isang bahagi ng kanyang lupain upang itayo ang Baguio Central School, ang kauna-unahang pampublikong elementarya sa bansa noong 1899. Ang kanyang anak na si Dr. Jose Cariño ay isa sa mga unang naging estudyante sa paaralang ito.
Sa larangan ng ekonomiya, pinalakas niya ang kalakalan ng ginto at baka sa Cordillera. Ang kanyang mga inobasyon sa pagsasaka ng palay ay nakatulong sa seguridad sa pagkain ng kanyang komunidad noong panahong iyon. Siya rin ay nagsilbing tagapamagitan sa pagitan ng mga katutubo at mga dayuhang mangangalakal tulad ni Otto Scheerer.
Sa aspetong politikal, siya ang naging tulay ng First Philippine Republic sa rehiyon ng Cordillera. Bilang Capitan Municipal, siniguro niya ang kaayusan sa Baguio habang ang bansa ay nasa gitna ng digmaan. Ang kanyang liderato ay naging inspirasyon sa pagtatatag ng lokal na pamahalaan sa Benguet.
Philippine Revolution
Malaki ang naging bahagi ni Mateo Cariño sa pagsuporta sa rebolusyon laban sa mga Espanyol. Noong huling bahagi ng 1890s, ginamit niya ang kanyang impluwensya upang pakilusin ang mga Ibaloy laban sa mga mananakop. Ang kanyang mga tauhan ay matagumpay na napaalis ang mga guwardiya sibil sa La Trinidad.
Nang itatag ang Republika ni Emilio Aguinaldo, kinilala ang kanyang awtoridad sa Benguet. Noong 1899, nang tumatakas si Aguinaldo mula sa mga Amerikano, binigyan siya ni Mateo ng matutuluyan at proteksyon sa kanyang tahanan. Dahil dito, itinuring si Mateo na isang “insurgent” o rebelde ng mga awtoridad na Amerikano.
Ang kanyang kapatid na si Juan Cariño ay nagsilbi ring gobernador ng Benguet sa ilalim ng rebolusyonaryong gobyerno. Samantala, ang isa pa niyang kapatid na si Sinon ay pinarusahan at ikinulong ng mga Amerikano dahil sa hinalang may kinalaman ito sa pondo ng rebolusyon. Ang buong pamilya Cariño ay naging sentro ng paglaban para sa kalayaan sa kabundukan.
Notable Life Stories
The Chieftain on Horseback
Madalas na inilalarawan si Mateo Cariño sa mga lumang larawan na nakasakay sa kanyang baka o kabayo habang binabantayan ang kanyang malawak na pastulan sa Kafagway. Ang imaheng ito ay simbolo ng kanyang kapangyarihan bilang isang baknang na nagmamay-ari ng libu-libong baka. Ang iminumungkahing monumento para sa kanya sa Burnham Park ay susunod sa anyong ito bilang pagkilala sa kanyang tradisyunal na buhay.
Converting for the Land
Upang maprotektahan ang kanyang mga ari-arian mula sa pang-aagaw ng mga Espanyol, pumayag si Mateo na magpabinyag sa relihiyong Katoliko. Ang apelyidong “Cariño” ay kinuha niya pagkatapos ng kanyang kumpirmasyon sa ilalim ng gobyernong kolonyal. Ang desisyong ito ay isang estratehikong hakbang upang makakuha ng legal na pagkilala sa kanyang mga lupain.
Giving Refuge to the President
Isang tanyag na kwento ang pagbisita ni Emilio Aguinaldo sa tahanan ni Mateo sa Kafagway noong Nobyembre 1899. Habang tinutugis ng mga tropang Amerikano, nahanap ni Aguinaldo ang kaligtasan sa tulong ni Mateo. Ang gawaing ito ng pagkamakabayan ang naging dahilan kung bakit mainit ang naging pagtrato sa kanya ng mga bagong mananakop na Amerikano.
The First School in Baguio
Bago pa man naging chartered city ang Baguio, iniisip na ni Mateo ang edukasyon ng kanyang mga kailian. Idonasyon niya ang kanyang sariling bahay at lupain na may sukat na dalawang ektarya upang maging paaralan. Ang lokasyong ito ay ang kinatatayuan na ngayon ng Baguio Central School, na naging tahanan ng unang 25 estudyanteng Igorot.
A Victory from the Grave
Pumanaw si Mateo Cariño noong Hunyo 1908 nang hindi pa nakikita ang pinal na desisyon ng kanyang kaso. Gayunpaman, noong Pebrero 23, 1909, naglabas ang US Supreme Court ng desisyong pabor sa kanya. Ang tagumpay na ito ay tinatawag na “posthumous victory” dahil kahit wala na siya, ang kanyang pinaglaban ay naging batas na nagpoprotekta sa milyun-milyong katutubo.
Challenges
Ang buhay ni Mateo Cariño ay puno ng matitinding pagsubok, lalo na noong nagsimula ang pananakop ng mga Amerikano. Ang kanyang pinakamalaking hamon ay ang serye ng mga military decree na nag-utos ng kumpiskasyon ng kanyang mga lupain sa Camp John Hay. Sa kabila ng pagiging lehitimong may-ari mula pa sa kanyang mga ninuno, kailangang dumaan ni Mateo sa mahabang legal na laban.
Nahaharap din ang kanyang pamilya sa panganib dahil sa kanilang pakikilahok sa rebolusyon. Ang kanyang kapatid na si Sinon ay dinakip, pinahirapan, at namatay sa sakit na tuberculosis pagkatapos ng walong buwang pagkakakulong ng mga Amerikano. Samantala, ang kanyang isa pang kapatid na si Juan ay kailangang magtago at kalaunan ay nabaril sa binti habang tumatakas.
Kahit na mayaman at maimpluwensya, nakaranas si Mateo ng diskriminasyon sa loob ng mga korte sa Pilipinas. Maraming beses na ibinasura ang kanyang petisyon dahil sa argumentong ang mga Igorot ay “uncivilized” at walang karapatang magmay-ari ng lupa sa ilalim ng batas Espanyol. Ang mga hamong ito ay hindi naging dahilan ng kanyang pagsuko, kundi lalo pang nagpaalab sa kanyang determinasyon na dalhin ang kaso sa pinakamataas na hukuman.
Controversies and Criticism
Isang matagal nang usapin sa kasaysayan ng Baguio ang paratang na “ibenta” raw ni Mateo Cariño ang Camp John Hay sa gobyerno. Mariing itinatanggi ito ng kanyang mga tagapagmana hanggang sa kasalukuyan. Ayon sa mga tala, ang lupa ay kinumpiska sa pamamagitan ng mga batas-militar at hindi sa pamamagitan ng isang boluntaryong bentahan.
Mayroon ding mga debate tungkol sa tunay na petsa ng kanyang kapanganakan at kamatayan. Habang ang ilang dokumento ay nagsasabing isinilang siya noong 1841, ang ibang genealogy sites ay naglilista ng 1850. Ang petsa ng kanyang pagpanaw ay pinagtatalunan din sa pagitan ng 1908 at 1920, bagama’t ang 1908 ang mas kinikilala dahil sa konteksto ng kanyang legal na kaso.
Sa kasalukuyan, may kontrobersya tungkol sa implementasyon ng IPRA sa loob ng Baguio City. Sinasabi ng Section 78 ng batas na ito na ang Baguio ay mananatiling saklaw ng sarili nitong Charter, na naging dahilan upang hindi magawaran ng ancestral land titles ang mga Ibaloy sa loob ng lungsod. Ito ay itinuturing na isang “historical injustice” ng mga lider na Ibaloy, kabilang ang apo ni Mateo na si Joanna Cariño.
May mga scholar din na nagsasabing ang pagbili ni Otto Scheerer sa bahay ni Mateo noong 1893 ay naging daan para sa “discovery” ng mga Amerikano sa Baguio. Ang ilang kritiko ay naniniwalang ito ang naging simula ng malawakang disposesyon ng mga katutubong lupain. Gayunpaman, nananatiling neutral ang kasaysayan sa motibo ng mga transaksyong ito, at mas nakatuon sa naging epekto nito sa Native Title Doctrine.
Si Mateo Cariño ay isang tanyag na Ibaloi chieftain at bayani mula sa Benguet na kilala sa kanyang mahalagang papel sa kasaysayan ng karapatan sa lupa. Siya ang sentro ng tanyag na “Cariño Doctrine” o Native Title na naging batayan ng mga batas para sa mga katutubo sa Pilipinas at sa buong mundo. Isinilang siya noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo at pumanaw noong 1908, bago pa man opisyal na kinilala ng Korte Suprema ng Amerika ang kanyang tagumpay sa batas.
Bilang isang makapangyarihang pinuno sa Kafagway, pinamunuan niya ang pakikibaka laban sa pananakop ng mga Espanyol at Amerikano. Ang kanyang legal na laban para sa kanilang ancestral land sa Camp John Hay ay nag-iwan ng legacy na kinikilala hanggang sa kasalukuyan bilang pundasyon ng Indigenous Peoples’ Rights Act. Dahil sa kanyang katapangan, siya ay itinuturing na simbolo ng paninindigan ng mga katutubong Ibaloy para sa kanilang sariling pagpapasya.
Quick Facts
- Full Legal Name: Mateo Cariño
- Commonly Known Names: Capitan Mateo, Ibaloi Chieftain, Master of Kafagway
- Birth Details: 1841 (contested by some sources as 1850) in Tublay, Benguet
- Death Details: June 6, 1908 (some genealogy records suggest circa 1920) in Baguio City
- Nationality: Filipino (Ibaloy)
- Occupation(s): Chieftain (Baknang), Cattle Trader, Capitan Municipal
- Years Active: Late 19th Century to Early 20th Century
- Known For: Cariño vs. Insular Government (Native Title Doctrine)
- Notable Positions: Capitan Municipal of Baguio under the First Philippine Republic
Personal Life
Si Mateo Cariño ay anak nina Mawmaw at Kalmin Chaxadi. Nagmula siya sa isang pamilya ng mga baknang o ang mga mayayaman at maimpluwensyang pamilya sa Benguet. Ang kanyang personal na pilosopiya ay nakaugat sa pangangalaga ng lupain at kapakanan ng kanyang mga kailian. Inilalarawan siya ng mga historyador bilang isang matalinong negosyante at matatag na pinuno.
Ang kanyang buhay-pag-ibig ay nakasentro sa kanyang asawang si Bayosa Ortega, na anak ni Enrique Ortega at apo ni Apulog Minse. Si Bayosa ay isa ring mayamang baknang na may ari-ariang malalawak na lupain sa Kafagway. Ang kanilang pagsasama ay nagbunga ng siyam na anak na naging mahalagang bahagi rin ng kasaysayan. Kabilang sa kanilang mga anak sina Sioco, Jose, Juan, Josefa, Donato, Savina, Kinja, Helen, at Castro.
Ilan sa kanyang mga anak ay nagmana ng kanyang dedikasyon sa serbisyo-publiko. Si Dr. Jose Cariño ay naging mayor ng Baguio pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Si Sioco naman ay inalok na maging Presidente ng Baguio noong 1901 ngunit tinanggihan ito pabor sa kanyang ama. Ang malawak na pamilya Cariño ay nananatiling aktibo sa adbokasiya para sa karapatan ng mga katutubo.
Sa usapin ng relihiyon, si Mateo ay nagpa-convert sa Katolisismo sa ilalim ng rehimeng Espanyol. Pinaniniwalaan na ang hakbang na ito ay estratehiko upang makakuha ng legal na proteksyon para sa kanyang mga lupain. Pagkatapos ng kanyang binyag, pormal na ginamit ang apelyidong “Cariño” na naging simbolo ng kanilang angkan. Bukod sa kanyang relihiyon, kilala rin siya sa kanyang hilig sa pag-aalaga ng mga baka at pangangalakal ng ginto.
Bilang isang kaibigan, si Mateo ay malapit sa German ethnologist na si Otto Scheerer. Ipinagbili niya ang kanyang bahay at lupa sa Luneta Hill kay Scheerer noong 1893. Ang relasyong ito ay naging mahalaga dahil si Scheerer ang naging tulay niya sa ilang mga opisyal na Amerikano. Sa kabila ng kanyang yaman, nanatili siyang konektado sa kanyang katutubong pinagmulan at tradisyon.
Later Years and Death
Noong huling bahagi ng kanyang buhay, si Mateo ay naging abala sa pakikipaglaban sa korte para sa kanyang lupain sa Camp John Hay. Ang kanyang mga huling taon ay puno ng pakikibaka laban sa mga military decree ng mga Amerikano. Sa kabila ng mga banta sa kanyang kalusugan at kaligtasan, hindi siya tumigil sa paghahabol sa katarungan. Ipinakita niya ang lakas ng loob na hamunin ang dayuhang kapangyarihan sa legal na paraan.
Pumanaw si Mateo Cariño noong Hunyo 6, 1908 sa edad na humigit-kumulang 67 taon. Namatay siya bago pa man ilabas ng Korte Suprema ng Amerika ang pinal na desisyon sa kanyang kaso. Ang kanyang kamatayan ay itinuturing na isang malaking pagkawala para sa mga Ibaloy at sa rebolusyonaryong layunin. Gayunpaman, ang kanyang legal na laban ay ipinagpatuloy ng kanyang mga tagapagmana hanggang sa makamit ang tagumpay.
Legacy and Historical Impact
Ang pinakamalaking legacy ni Mateo Cariño ay ang Cariño Doctrine o ang prinsipyo ng Native Title. Ang doktrinang ito ay nagsasaad na ang mga lupain ng mga katutubo ay itinuturing na pribadong ari-arian mula pa noong unang panahon. Ito ay naging basehan ng IPRA law ng 1997 at kinikilala rin sa 1987 Konstitusyon ng Pilipinas. Ang impluwensya nito ay umabot hanggang sa ibang bansa tulad ng Canada, Australia, at New Zealand.
Bukod sa legal na aspeto, ang kanyang pangalan ay nakaukit sa mga institusyon tulad ng Baguio Central School. Idonasyon niya ang kanyang sariling bahay at lupa upang itayo ang kauna-unahang pampublikong elementarya sa bansa. Sa kasalukuyan, may itinatayong monumento para sa kanya sa Burnham Park upang parangalan ang kanyang kabayanihan. Itinuturing siyang “Native Title Hero” na nagbigay ng boses sa mga marginalized na sektor.
Timeline of Key Events
- 1841 – Isinilang si Mateo Cariño sa Tublay, Benguet.
- 1893 – Ipinagbili ang kanyang bahay at lupa sa Luneta Hill kay Otto Scheerer.
- 1899 – Binigyan ng proteksyon at matutuluyan si Emilio Aguinaldo sa kanyang tahanan sa Baguio.
- 1899 – Hinirang bilang Capitan Municipal ng Baguio sa ilalim ng Unang Republika ng Pilipinas.
- 1901 – Itinalaga bilang kinatawan ng Baguio sa US Insular Government.
- 1903 – Pormal na inihain ang petisyon sa Court of Land Registration para sa titulong 146 ektaryang lupa.
- 1904 – Unang nabigyan ng titulo para sa Ypit at Lubas, ngunit kinalaban ito ng US Army.
- 1907 – Ibinasura ng Philippine Supreme Court ang kanyang hiling para sa titulo.
- 1908 – Pumanaw si Mateo Cariño sa Baguio City.
- 1909 – Naglabas ang US Supreme Court ng landmark decision na kumikilala sa kanyang “Native Title”.
Selected Works
Ang paghahain ng kasong Cariño v. Insular Government ang itinuturing na kanyang pinakamahalagang “work” para sa bansa. Ang kasong ito ay nagsilbing sandata ng mga katutubo upang maprotektahan ang kanilang mga ancestral domain laban sa pang-aagaw. Bukod dito, ang kanyang donasyon na lupa para sa Baguio Central School ay naging pundasyon ng edukasyon sa Cordillera. Ang mga kontribusyong ito ay nagpapakita ng kanyang pagmamahal sa kinabukasan ng kanyang lipi.
Awards
Bagama’t walang tradisyunal na medalya noong kanyang panahon, kinikilala siya bilang isang Pambansang Bayani ng mga Katutubo. Ang deklarasyon ng Ibaloy Day tuwing Pebrero 23 sa Baguio ay isang espesyal na parangal para sa kanya. Ang petsang ito ay tumutukoy sa araw ng kanyang tagumpay sa Korte Suprema ng Amerika. Ang itinatayong monumento sa Burnham Park ay isa ring patunay ng kanyang mataas na antas ng karangalan.
Historical Assessment
Ang kasaysayan ni Mateo Cariño ay hindi lamang tungkol sa isang tao, kundi tungkol sa dignidad ng isang buong lahi. Ayon sa mga iskolar, ang kanyang paninindigan ay nagpabagsak sa maling kaisipan na ang mga katutubo ay walang karapatan sa kanilang sariling lupa. Ang kanyang tagumpay ay itinuturing na isang moral na tagumpay laban sa kolonyalismo at diskriminasyon.
Sa kasalukuyang pagsusuri, si Cariño ay kinikilala bilang arkitekto ng modernong konsepto ng ancestral domain. Ang kanyang kwento ay patuloy na binubuhay sa mga dula at sining upang inspirasyon ang mga kabataan. Sa kabila ng mga legal na hadlang sa Baguio ngayon, ang kanyang pangalan ay nananatiling simbolo ng pag-asa para sa hustisya.
Lesson for Today’s Generation
Maraming aral ang mapupulot ng modernong henerasyon mula sa buhay ni Mateo Cariño, partikular na ang paninindigan sa prinsipyo. Ipinakita niya na hindi hadlang ang pagiging isang katutubo upang labanan ang mga higanteng institusyon para sa katarungan. Ang kanyang determinasyon ay nagtuturo sa atin na ang pagpapahalaga sa ating pinagmulan ay pundasyon ng ating pagkatao.
Pangalawa, ang kanyang pagmamalasakit sa edukasyon sa pamamagitan ng pag-donate ng lupa ay isang paalala ng ating obligasyon sa komunidad. Hindi sapat ang magkaroon ng yaman; dapat itong gamitin upang iangat ang antas ng pamumuhay ng ating mga kapwa. Ang legacy ng Baguio Central School ay buhay na patotoo ng kanyang vision para sa mga susunod na salinlahi.
Panghuli, ang laban ni Mateo ay nagpapaalala sa atin na ang hustisya ay maaaring matagal, ngunit ito ay makakamit sa tamang panahon. Ang kanyang posthumous victory ay nagpapatunay na ang ating mga mabuting gawa at pakikibaka ay mag-iiwan ng marka na lalampas sa ating sariling buhay. Bilang mga Pilipino, dapat nating ipagmalaki at pangalagaan ang mga bayaning tulad ni Mateo Cariño na nagbigay ng dangal sa ating bansa.
Noong Pebrero 2026, ipinagdiwang ang ika-17 na Ibaloy Day sa Baguio bilang isang non-working holiday sa unang pagkakataon. Tampok sa selebrasyon ang mga martsa sa Session Road at mga ritwal sa Ibaloy Heritage Garden. Sa kasalukuyan, may inilaang P78 milyon para sa pagsasaayos ng nasabing garden at pagpapatayo ng estatwa ni Mateo Cariño.
Patuloy din ang panawagan ng mga lider-Ibaloy na amiyendahan ang Section 78 ng IPRA upang tuluyang mabigyan ng titulo ang mga katutubo sa Baguio. Ang mga apo ni Mateo, kabilang si Joanna Cariño, ay nananatiling boses sa pagwawasto ng mga historical injustice. Ang kanilang adbokasiya ay patunay na ang laban ni Mateo ay buhay na buhay pa rin sa kasalukuyan.
Trivia Questions
- Saang bayan sa Benguet isinilang ang bayaning si Mateo Cariño? A. La Trinidad B. Tublay C. Itogon D. Mankayan
- Ano ang tawag sa malawak na pastulan ni Mateo Cariño na naging Lungsod ng Baguio? A. Benguet B. Kafagway C. Cordillera D. Ilocos
- Sino ang Pangulo ng Pilipinas na binigyan ni Mateo Cariño ng matutuluyan noong panahon ng rebolusyon? A. Jose Rizal B. Emilio Aguinaldo C. Manuel Quezon D. Andres Bonifacio
- Ano ang tawag sa doktrinang legal na nagmula sa kanyang pakikipaglaban sa lupa? A. Regalian Doctrine B. Native Title o Cariño Doctrine C. IPRA Law D. Land Reform Law
- Saang tanyag na parke sa Baguio itatayo ang monumento para kay Mateo Cariño? A. Mines View Park B. Burnham Park C. Wright Park D. Botanical Garden
- Anong paaralan sa Baguio ang itinayo sa lupang donasyon ni Mateo Cariño? A. Baguio City High School B. Baguio Central School C. University of the Philippines D. Saint Louis University
- Anong grupong etniko sa Cordillera nagmula si Mateo Cariño? A. Ifugao B. Ibaloy C. Kalinga D. Bontoc
- Saang bansa dinala ni Mateo Cariño ang kanyang kaso upang ipaglaban ang kanyang lupa? A. Espanya B. Estados Unidos C. Japan D. China
- Ayon sa kasaysayan, bakit pinalitan ni Mateo ang kanyang apelyido tungo sa “Cariño”? A. Dahil siya ay nag-asawa B. Dahil siya ay nagpabinyag sa Kristiyanismo C. Dahil gusto niya ang tunog nito D. Dahil ito ang utos ng Amerikano
- Ano ang kahulugan ng salitang “Bag-iw” na pinagmulan ng pangalan ng Baguio? A. Bato B. Lumot C. Puno D. Ilog
- Sino ang Justice ng US Supreme Court na sumulat ng paborableng desisyon para kay Mateo Cariño? A. Justice Isagani Cruz B. Justice Oliver Wendell Holmes C. Justice Wilfley D. Justice Arellano
- Anong mahalagang batas noong 1997 ang nabuo dahil sa impluwensya ng kaso ni Mateo Cariño? A. Family Code B. Indigenous Peoples Rights Act (IPRA) C. Magna Carta D. Tax Reform Law
Sources
Boquiren, R. R. (2015, August 23). Baguio’s history and cultural heritage. Northern Dispatch.
Cabreza, V. (2023, November 30). Monument to ‘Native Title’ hero to rise at Burnham Park. Philippine Daily Inquirer.
Cariño v. Insular Government, 212 U.S. 449 (1909). Legal Information Institute, Cornell Law School.
DEPDev Cordillera. (2017, March 9). First autonomy theater arts play features Benguet hero.
Geni.com. (2022, August 4). Mateo Cariño (1850 – c.1920) – Genealogy.
Mateo Cariño vs The Insular Government (February 1909). Uber Digests.
Ngabit-Quitasol, K. (2025, February 23). Exclusion from Justice: the continuing dispossession of Ibaloy ancestral lands in Baguio City. Partners for Indigenous Knowledge Philippines.
Wikipedia contributors. (2026, April 26). Mateo Cariño. Wikipedia, The Free Encyclopedia.
Mga Tamang Sagot:
- B. 2. B. 3. B. 4. B. 5. B. 6. B. 7. B. 8. 9. B. 10. B. 11. B. 12. B.
More: https://pinas.news/mariano-nunez-llanera-rebolusyonaryong-heneral/
